Vẽ mũi

Hướng dẫn Vẽ mũi

Vẽ mũi đúng kỹ thuật là một trong những thách thức lớn nhất khi học vẽ chân dung. Nguyên nhân không phải do độ phức tạp của mũi, mà là do nhiều người học thường bỏ qua bước tạo bóng và quá chú trọng vào việc phác thảo đường viền. Hệ quả là mũi thường trông cứng nhắc, phẳng và thiếu chiều sâu.

Bài hướng dẫn dưới đây sẽ giới thiệu 12 bước theo trình tự mà giảng viên Mỹ Thuật Bụi sử dụng trong lớp học vẽ chân dung. Các bước này bao gồm: xác định tỷ lệ cơ bản, phác thảo hình khối, và tạo bóng để mang lại chiều sâu cho tác phẩm. Hướng dẫn này phù hợp cho những ai đang học vẽ bút chì, từ trình độ cơ bản đến trung cấp.

Sau bài này bạn sẽ làm được: Vẽ mũi nhìn thẳng đúng tỷ lệ, có chiều sâu bằng kỹ thuật đổ bóng bút chì.

Dụng cụ cần chuẩn bị

Trước khi bắt tay vào vẽ, hãy chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ sau để đảm bảo thực hiện đúng từng bước:

• Bút chì HB: Sử dụng để phác thảo với nét nhẹ, dễ dàng tẩy xóa.
• Bút chì 2B: Dùng cho việc tạo bóng cơ bản và các vùng bóng trung tính.
• Bút chì 4B: Thích hợp cho các vùng tối sâu nhất, như lỗ mũi và dưới quả mũi.
• Tẩy cục thông thường: Giúp xóa phác thảo và điều chỉnh viền.
• Tẩy nhào (kneaded eraser): Dùng để lấy lại điểm sáng và làm mềm chuyển tiếp giữa các vùng bóng.
• Giấy vẽ có độ nhám nhẹ: Tránh sử dụng giấy in A4 thông thường, vì bút chì sẽ không bám tốt và không tạo được lớp bóng mịn.

Nguyên tắc quan trọng trước khi vẽ

Mũi không chỉ được hình thành bằng đường viền mà chính là sự kết hợp giữa bóng tối và ánh sáng. Đây là nguyên tắc cơ bản nhất và cũng là lý do khiến nhiều người vẽ mãi mà mũi vẫn trông giống như một hình chiếu kỹ thuật thay vì một mũi thật.

Trong 12 bước hướng dẫn dưới đây, hãy luôn nhớ rằng phác thảo chỉ là khung định vị, trong khi bóng tối mới thực sự tạo nên hình dạng của mũi.

Hướng dẫn 12 bước vẽ mũi chi tiết cho người mới

Bước 1: Xác định chiều cao và bề rộng của mũi

Bước 2: Chia chiều cao mũi thành 3 phần bằng nhau

Kẻ nhẹ hai đường ngang để chia chiều cao mũi thành ba phần bằng nhau:

• Phần 1 (trên cùng): Từ gốc mũi xuống, đây là vùng cầu mũi hẹp và nằm gần mắt.
• Phần 2 (giữa): Khu vực thân mũi, nơi sống mũi bắt đầu mở rộng dần.
• Phần 3 (dưới): Vùng đầu mũi và lỗ mũi, là phần có độ rộng lớn nhất.

Hai đường kẻ ngang này chỉ mang tính chất định vị hỗ trợ, cần vẽ thật nhẹ và sẽ được xóa đi sau.

Bước 3: Phác thảo khối quả mũi

Quả mũi (hay đầu mũi) là điểm neo định hình toàn bộ cấu trúc của mũi, vì vậy cần được xác định trước khi triển khai các chi tiết khác.

Tại 1/3 phần dưới, vẽ một hình oval nhẹ theo phương ngang để biểu thị khối cầu của quả mũi. Hình oval này không cần hoàn hảo, nhưng phải được đặt đúng vị trí và tỷ lệ kích thước so với bề rộng đã xác định ở Bước 1.

Lưu ý: Quả mũi trên thực tế không hoàn toàn đối xứng. Khi vẽ theo mẫu, cần quan sát kỹ những sai lệch nhỏ, vì chính sự bất đối xứng nhẹ này giúp tạo nên cảm giác tự nhiên.

Bước 4: Xác định vị trí lỗ mũi

Lỗ mũi nằm ở hai bên quả mũi, thấp hơn nhẹ so với đường giữa của khối oval đã phác thảo. Khi nhìn chính diện, lỗ mũi thường có dạng oval nhỏ hơi nghiêng, không phải hình tròn.

Phác nhẹ vị trí của hai lỗ mũi, chưa cần nhấn đậm. Hình dạng lỗ mũi sẽ được thể hiện thông qua sắc độ ở các bước sau, thay vì sử dụng đường viền.

Lỗi thường gặp: Vẽ viền lỗ mũi bằng nét liền sẽ khiến tổng thể trở nên cứng và giống tranh minh họa, thiếu tự nhiên. Hình dạng lỗ mũi cần được tạo bởi sắc độ, không phải bằng đường kẻ.

Bước 5: Chia phần trên cùng của mũi thành 2 phần

Ở 1/3 phần trên của mũi, bắt đầu từ gốc mũi (giữa hai lông mày), kẻ nhẹ hai đường dọc song song với trục trung tâm và cách đều về hai phía. Khoảng cách giữa hai đường này thể hiện bề rộng hẹp nhất của sống mũi, thường nằm gần vùng giữa hai lông mày. Khi đi xuống phía dưới, hai đường này mở rộng dần để kết nối tự nhiên với vùng quả mũi.

Để hỗ trợ xác định tỷ lệ chính xác, phần trên của mũi (từ giữa hai lông mày đến đoạn trên của sống mũi) có thể được chia thành hai phần bằng nhau, sau đó tiếp tục chia nhỏ thành các đoạn đều nhau nhằm kiểm soát cấu trúc và vị trí chi tiết tốt hơn.

Bước 6: Vẽ sống mũi 

Hai đường dọc đã vẽ không phải là viền của sống mũi mà là ranh giới của vùng chuyển sắc hai bên. Từ đó, phác nhẹ sự chuyển tiếp giữa sống mũi và má bằng các nét mềm.

Tiếp theo, xác định trục sống mũi bằng một đường dẫn nhẹ chạy từ gốc mũi (giữa hai lông mày) xuống quả mũi. Đường này không nên quá cứng hoặc tuyệt đối thẳng, vì trong thực tế sống mũi thường có độ cong nhẹ tùy theo đặc điểm khuôn mặt.

Bước 7: Xác định và phân vùng bóng tối (Tách mảng tối)

Đây là bước quyết định khả năng thể hiện chiều sâu của mũi. Nhiều người mới thường bỏ qua hoặc thực hiện quá nhanh, khiến hình vẽ trở nên phẳng và thiếu khối.

Có 5 vùng bóng chính cần được xác định rõ ràng:

• Vùng 1: Bóng hai bên sống mũi: Vùng tối chạy dọc hai bên sống mũi, giúp làm nổi bật độ cao của sống mũi. Sử dụng bút 2B, tô nhẹ theo chiều dọc.
• Vùng 2: Bóng đổ dưới quả mũi: Đây là vùng tối nhất ngoài khu vực lỗ mũi. Ánh sáng từ phía trên tạo bóng đổ ngay bên dưới quả mũi, hướng về phía môi. Sử dụng bút 4B, tăng dần độ đậm từ trong ra ngoài theo dạng cong.
• Vùng 3: Bóng bên trong lỗ mũi: Là vùng tối nhất của toàn bộ mũi. Dùng bút 4B để tô kín, có thể chừa lại một điểm sáng nhỏ nếu xuất hiện ánh sáng phản chiếu.
• Vùng 4: Bóng bên hông quả mũi: Đây là vùng chuyển tiếp từ quả mũi sang má. Sắc độ thường nhẹ hơn và mờ dần ra ngoài. Sử dụng bút 2B kết hợp tán nhẹ để tạo độ chuyển mượt.
• Vùng 5: Bóng tại gốc mũi (tiếp giáp hốc mắt): Vùng tối nằm ở nơi mũi kết nối với khu vực mắt, thường có dạng tam giác nhỏ. Dùng bút 2B và tán nhẹ vào hốc mắt để tạo sự liên kết tự nhiên.

Thứ tự tô: Luôn bắt đầu từ lớp sắc độ nhẹ đến đậm. Tạo nền bằng bút 2B trước, sau đó tăng cường bằng bút 4B ở những vùng tối sâu. Tránh tô đậm ngay từ đầu vì rất khó điều chỉnh lại sắc độ sau đó.

Bước 8: Đánh nét tạo khối cho quả mũi 

Sử dụng bút 2B để vẽ các nét ngắn theo hướng bề mặt khối cầu của quả mũi. Nét vẽ cần bám theo cấu trúc khối, tránh đi ngang một cách máy móc vì sẽ khiến mũi trông phẳng và thiếu chiều sâu.

Hãy hình dung quả mũi như một khối cầu nhỏ. Các nét chì nên di chuyển theo đường cong của bề mặt khối cầu đó, thay vì chỉ theo hướng ngang hoặc dọc, nhằm thể hiện đúng cảm giác thể tích và độ tròn của hình khối.

Bước 9: Tăng độ đậm vùng dưới mũi và bóng đổ

Vùng dưới quả mũi (phần tiếp giáp với khoảng trống trước môi trên) là nơi bóng đổ rõ nhất khi ánh sáng chiếu từ trên xuống.

Dùng bút 4B, tô đậm nhất ngay sát dưới quả mũi, sau đó mờ dần ra ngoài theo hình vòng cung. Blend bằng ngón tay hoặc que blending để bóng chuyển tiếp tự nhiên thay vì bị cắt cứng.

Bước 10: Chuyển tiếp mềm vùng hốc mắt

Khu vực giữa sống mũi và hốc mắt trong thực tế không có đường viền rõ ràng, mà chuyển tiếp dần từ vùng tối sang vùng sáng. Đây là chi tiết thường bị người mới bỏ qua, nhưng lại ảnh hưởng lớn đến độ tự nhiên của tổng thể khuôn mặt.

Thực hiện tán nhẹ vùng bóng tại gốc mũi theo hướng vào hốc mắt bằng que blending hoặc ngón tay út. Ở bước này không cần bổ sung thêm nét chì, mục tiêu là làm mềm và hòa trộn các sắc độ đã có để tạo sự chuyển tiếp mượt mà.

Bước 11: Làm sâu bóng ở gốc mũi

Gốc mũi, khu vực tam giác nhỏ nơi mũi tiếp giáp với vùng giữa hai lông mày, thường có độ tối rõ rệt, đặc biệt khi ánh sáng chiếu trực diện từ phía trước.

Tăng nhẹ sắc độ tại vùng này bằng bút 2B, sau đó tán đều để hòa vào phần bóng của hốc mắt đã xử lý ở Bước 10. Bóng tại gốc mũi cần được liên kết mượt mà với bóng hai bên sống mũi, tránh tạo thành một mảng tối tách biệt.

Bước 12: Hoàn thiên, cân bằng sáng tối và khôi phục điểm sáng

Giai đoạn cuối tập trung vào việc quan sát và điều chỉnh tổng thể thay vì bổ sung chi tiết mới.

Lùi ra xa khoảng 50cm để đánh giá toàn diện và kiểm tra các yếu tố sau:

• Khối quả mũi đã thể hiện rõ chiều sâu hay vẫn còn cảm giác phẳng
• Tương quan sáng tối đã tạo được hướng ánh sáng nhất quán hay chưa
• Các đường phác thảo ban đầu như trục và đường chia đã được xóa sạch

Sử dụng tẩy nhào để lấy lại các điểm sáng quan trọng bằng cách chấm nhẹ tại: đỉnh quả mũi (vị trí sáng nhất), phần cao nhất của sống mũi, và viền trên của lỗ mũi nếu có ánh sáng phản chiếu.

Cuối cùng, thực hiện một lần tán nhẹ toàn bộ bằng que blending hoặc ngón tay để làm mượt các chuyển tiếp và thống nhất tổng thể sắc độ.

Lỗi thường gặp khi vẽ mũi và cách khắc phục

Dưới đây là những lỗi phổ biến mà giảng viên tại Mỹ Thuật Bụi thường gặp ở người mới, kèm theo hướng xử lý cụ thể:

• Mũi trông phẳng, thiếu khối: Nguyên nhân thường nằm ở việc xử lý sắc độ chưa đủ, đặc biệt tại các bước phân vùng bóng. Kiểm tra vùng dưới quả mũi vì đây phải là khu vực tối và rõ nhất. Nếu còn nhạt, cần tăng sắc độ bằng bút 4B.
• Lỗ mũi cứng, thiếu tự nhiên: Lỗi này xuất phát từ việc dùng đường viền để tạo hình. Cần xóa các nét viền và thay bằng việc xây dựng hình khối thông qua sắc độ bên trong và xung quanh lỗ mũi.
• Sống mũi giống một đường kẻ giữa mặt: Nguyên nhân là vẽ sống mũi như một đường thẳng. Thay vào đó, cần xóa đường này và thể hiện sống mũi bằng hai vùng bóng nhẹ hai bên, vì trong thực tế sống mũi được nhận diện nhờ sự tương phản sáng tối, không phải đường viền.
• Mũi bị lệch: Thường do bỏ qua trục trung tâm từ bước đầu. Cần thiết lập lại trục và kiểm tra các điểm đối xứng trước khi tiếp tục triển khai.
• Chuyển tiếp sắc độ bị cứng: Xuất hiện khi chưa thực hiện bước tán. Sử dụng que blending hoặc ngón tay để làm mềm các vùng chuyển tiếp theo đúng hướng của khối.

Tổng hợp một số tranh vẽ mũi đẹp của học viên Mỹ Thuật Bụi 

Dưới đây là một số tác phẩm của học viên tại lớp vẽ Mỹ Thuật Bụi, bạn có thể tham khảo để có thêm ý tưởng cho những bức vẽ chân dung của mình nhé!

Lời kết

Qua bài viết này, lớp dạy vẽ Mỹ Thuật Bụi đã cung cấp quy trình 12 bước vẽ mũi một cách chi tiết, từ việc xác định tỷ lệ và hình dáng cơ bản đến kỹ thuật xử lý sắc độ nhằm tạo chiều sâu. Việc luyện tập theo đúng phương pháp sẽ giúp bạn cải thiện kỹ năng một cách rõ rệt và có hệ thống.

Đối với những người mong muốn được hướng dẫn bài bản hơn, khóa học vẽ chân dung tại Mỹ Thuật Bụi được thiết kế dành cho người mới bắt đầu, tập trung vào nền tảng hình khối, tỷ lệ và kỹ thuật đổ bóng. Học viên được hướng dẫn trực tiếp và nhận phản hồi chi tiết theo từng bài tập, giúp rút ngắn thời gian tự học và nâng cao hiệu quả luyện tập.

Xem chi tiết khóa học: Khóa học vẽ chân dung chì (trực họa) cho người mới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nên bắt đầu vẽ từ quả mũi hay sống mũi?

Nên bắt đầu từ tỷ lệ tổng thể và khối quả mũi. Đây là điểm định hình chính, giúp việc đặt các phần còn lại chính xác hơn. Nếu bắt đầu từ sống mũi, tổng thể dễ bị sai lệch.

Vì sao mũi thường bị lệch dù đã cố vẽ thẳng?

Nguyên nhân phổ biến là không thiết lập trục trung tâm từ đầu. Việc đánh dấu rõ hai điểm đầu cuối của trục sẽ giúp kiểm soát tốt hơn độ cân đối.

Vẽ mũi ở góc nghiêng có khác không?

Có sự khác biệt rõ rệt. Khi nhìn nghiêng, chỉ thấy một lỗ mũi, sống mũi trở thành đường biên ngoài, và quả mũi nhô ra rõ hơn. Kỹ thuật xử lý sắc độ tương tự nhưng cấu trúc phác thảo thay đổi đáng kể.

Người mới nên dùng loại bút chì nào?

Bộ cơ bản gồm HB để phác thảo, 2B cho sắc độ trung gian và 4B cho vùng tối sâu. Ba loại này là đủ để luyện tập hiệu quả mà không cần bộ bút quá nhiều.

Mất bao lâu để vẽ mũi tự nhiên?

Nếu luyện tập đúng phương pháp khoảng 30 phút mỗi ngày, thường cần từ 2 đến 3 tuần để thấy sự tiến bộ rõ rệt. Chất lượng luyện tập quan trọng hơn thời gian, vì sai kỹ thuật sẽ làm chậm quá trình cải thiện.