Picasso và Bác Hồ: Câu chuyện tình bạn đặc biệt ít người biết

Ít ai biết rằng trước khi trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chàng thanh niên Nguyễn Ái Quốc từng có một tình bạn kéo dài suốt 35 năm với Pablo Picasso, danh họa vĩ đại nhất thế kỷ 20. Câu chuyện được ông Vũ Đình Huỳnh, thư ký riêng của Bác, ghi lại trong cuốn sách “Bác Hồ – một tình yêu bao la” (NXB Kim Đồng, 2010), hé lộ cuộc hội ngộ đầy xúc động tại Paris năm 1946, nơi Picasso đã phác họa chân dung người bạn cũ và nhắc lại ký ức về những nét vẽ trên báo Le Paria của một họa sĩ mang tên Nguyễn Ái Quốc.

Tình bạn ít ai biết giữa Bác Hồ và danh họa Picasso

Chủ tịch Hồ Chí Minh và danh họa người Tây Ban Nha Pablo Picasso từng có một tình bạn gắn bó suốt nhiều thập kỷ, bắt đầu từ những năm tháng bôn ba tìm đường cứu nước của chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành tại Paris.

Cuộc gặp gỡ đầu tiên năm 1911 tại Paris

Năm 1911, khi vừa đặt chân lên đất Pháp ở tuổi 21, Nguyễn Ái Quốc đã gặp gỡ Pablo Picasso, khi đó 30 tuổi và đã là một họa sĩ nổi danh tại Paris. Thời trẻ, Bác làm bồi bàn ở khách sạn không đơn thuần để kiếm sống, mà còn là cách để mở rộng giao tiếp với những nhân vật nổi danh thế giới.

Qua những lần tham gia hoạt động nghệ thuật, Nguyễn Ái Quốc đã vài lần gặp gỡ Picasso và nhiều văn nghệ sĩ khác ở nhóm Clarté (Ánh sáng). Hai người kết bạn với nhau rồi lại xa nhau suốt 35 năm sau đó. Ngoài Picasso, Bác còn quen biết các văn hào, nghệ sĩ danh tiếng khác như Romain Rolland, Henri Barbusse và vua hề Charlie Chaplin.

Nguồn gốc tư liệu: Cuốn sách tập hợp nhiều chứng nhân lịch sử

Câu chuyện về Bác Hồ và Picasso không đứng riêng lẻ, mà nằm trong một tuyển tập lớn hơn. Cuốn sách “Bác Hồ – một tình yêu bao la” (NXB Kim Đồng, tháng 5/2010) là tập hợp nhiều câu chuyện chân thực, xúc động từ các họa sĩ, nghệ nhân trong và ngoài nước từng vẽ hoặc điêu khắc chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, kèm theo hình ảnh các tác phẩm liên quan:

• Tượng chân dung bằng đồng của nhà điêu khắc Vũ Cao Đàm.
• Tranh khắc gỗ “Hồ Chủ tịch ở Việt Bắc” của Nguyên Văn Ty và Phan Kế An.
• Tranh sơn dầu của họa sĩ Tô Ngọc Vân.
• Tranh bút sắt Bác Hồ của họa sĩ Vân Đa.
• Tranh in đá của họa sĩ Lê Huy Tiếp.
• Tác phẩm bột màu và bút kim “Ngục trung nhật ký” của Lê Huy Trấp, lấy cảm hứng từ tập thơ cùng tên Bác viết trong thời gian bị giam giữ.
• Ký họa Nguyễn Ái Quốc của họa sĩ người Đức Eric Johanson.

Bên cạnh các tác phẩm hội họa và điêu khắc, cuốn sách còn lưu lại hình ảnh bút ký “Việt – Nam – độc – lập” do chính Bác viết năm 1941, cho thấy mối gắn kết giữa Bác với nghệ thuật và chữ viết không chỉ dừng ở hội họa. Câu chuyện về Picasso là một trong những phần được nhiều độc giả quan tâm nhất trong tuyển tập này.

Bức tranh của danh họa Picasso về hòa bình ở Việt Nam được giới thiệu tại Pháp

Cuộc tái ngộ năm 1946: 35 năm sau ngày quen biết

Năm 1946, Bác qua Pháp dự Hội nghị Fontainebleau với tư cách nguyên thủ quốc gia, thượng khách của nước Pháp. Dù bận rộn với lịch trình ngoại giao, Bác vẫn tranh thủ đến thăm người bạn cũ đã 35 năm không gặp.

Cuộc gặp gỡ này được ông Vũ Đình Huỳnh, thư ký của Bác lúc bấy giờ, kể lại và sau này được tác giả Cần Thư Công đưa vào sách “Bác Hồ – một tình yêu bao la”, đồng thời từng xuất bản trên báo Ấp Bắc ngày 5/3/1992.

Diễn biến buổi gặp

Theo lời kể của ông Vũ Đình Huỳnh, chuyến thăm diễn ra hoàn toàn bất ngờ, không báo trước:

• Bác yêu cầu ông thay thường phục rồi mới cho biết sẽ đến thăm danh họa Picasso.
• Khi người giúp việc đưa Bác đến gần cửa, Picasso nhận ra ngay và chạy ra ôm chầm lấy người bạn cũ.
• Picasso lùi lại ngắm Bác, nhận xét rằng dù thời gian đã qua, đôi mắt Bác vẫn tinh anh như thuở còn sinh hoạt cùng nhau ở nhóm Clarté.
• Picasso đưa Bác đi xem phòng tranh của mình. Bác cầm từng bức tranh trong im lặng tuyệt đối, gương mặt lộ rõ sự xúc động, trầm tư.

Picasso và ký ức về “họa sĩ Nguyễn Ái Quốc”

Khi trở vào phòng trà, Picasso hỏi xin Bác một lời nhận xét về tranh của mình, nhưng Bác khiêm tốn từ chối bình luận. Đáp lại, Picasso đã nhắc lại kỷ niệm về những bức tranh biếm họa ký tên Nguyễn Ái Quốc bằng chữ Hán, từng đăng trên báo Le Paria (Người cùng khổ). Ông kể rằng ngày đó từng nói với nhà văn Henri Barbusse rằng chỉ qua vài nét vẽ đơn giản, người xem đã cảm nhận được một tư tưởng, một tâm hồn đẹp ẩn chứa bên trong tác giả.

Picasso còn bày tỏ một giả định: Nếu Nguyễn Ái Quốc tiếp tục con đường hội họa, biết đâu thế giới đã có thêm một họa sĩ Nguyễn Ái Quốc. Nhưng ông cũng khẳng định, người bạn của mình hôm nay là Hồ Chủ tịch, người đi đầu trong cuộc đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc mình và các dân tộc bị áp bức khác.

Bức chân dung được vẽ và thất lạc

Trong buổi trò chuyện đó, Picasso đã mời Bác uống nước rồi phác vài nét chân dung ngay tại chỗ. Bức phác thảo được ông cất vào cặp giấy vẽ, chỉ trao lại cho Bác lúc tiễn ra cửa. Sau đó, Bác giao bức chân dung này cho ông Vũ Đình Huỳnh cất giữ.

Tiếc thay, qua nhiều năm sóng gió của chiến tranh, bức chân dung đã thất lạc. Nếu còn, đây sẽ là một bằng chứng sinh động cho tình bạn giữa hai vĩ nhân. Đến nay, các nhà nghiên cứu và các kho tư liệu vẫn chưa xác nhận được số phận cuối cùng của tác phẩm.

Xem thêm: Những bức tranh nổi tiếng và đắt giá của Picasso

Bức thư mừng thọ 80 tuổi gửi Picasso năm 1961

Tình bạn không dừng lại sau cuộc gặp năm 1946. Tháng 8/1961, nhân dịp Picasso tròn 80 tuổi, Bác Hồ đã gửi tới bạn một bức thư chúc mừng. Trong thư, Người viết:

“Đồng chí Picasso thuộc vào những con người luôn luôn trẻ, bởi vì những con người ấy sôi nổi trong tâm hồn một tình yêu say mê cái Thiện, cái Mỹ, với hòa bình và nhân đạo. Tình yêu ấy đã dẫn dắt Picasso đến với chủ nghĩa cộng sản. Và vì thế, họa sĩ mãi mãi giữ được tuổi xuân.”

Hình tượng chim bồ câu hòa bình và Guernica

Chim bồ câu hòa bình do Picasso vẽ đã trở nên quen thuộc với nhân dân Việt Nam và nhân dân khắp nơi trên thế giới, biểu hiện một cách rực rỡ lòng tin mãnh liệt của người nghệ sĩ lớn vào sự vươn tới hòa bình không gì có thể ngăn cản nổi của các dân tộc.

Bức Guernica, một tác phẩm phản chiến mang ý nghĩa biểu tượng của Picasso, cũng gắn liền với tinh thần phản đối chiến tranh và ủng hộ hòa bình xuyên suốt sự nghiệp của ông.

Marina Picasso và di sản nhân đạo tại Việt Nam

Cháu gái của danh họa Picasso, cô Marina Picasso, cũng rất gắn bó với đất nước Việt Nam và là người tích cực tham gia vào nhiều hoạt động nhân đạo tại đây.

• Cô đã lập một ngôi làng dành cho trẻ mồ côi tại quận Thủ Đức, TP.HCM, với 25 căn nhà nhỏ, một dãy nhà tập thể, một bệnh xá nhỏ, một khu sân chơi và bể bơi.
• Ngôi làng đã đón nhận 350 trẻ em trong suốt 20 năm hoạt động.
• Cô còn hỗ trợ Bệnh viện Nhi đồng ở TP.HCM: Gây quỹ mua thêm trang thiết bị, hỗ trợ khóa huấn luyện nghiệp vụ cho y bác sĩ, xây mới và sửa sang một số tòa nhà trong bệnh viện, tặng sữa cho trẻ nhỏ.

Nguyễn Ái Quốc và vua hề Charlie Chaplin

Bên cạnh Picasso, Bác Hồ còn có mối liên hệ với vua hề Charlie Chaplin, dù chưa có tài liệu xác định rõ thời gian và địa điểm gặp gỡ đầu tiên. Theo lời kể của bà Geraldine Chaplin, con gái vua hề Charlot, trên báo Gamma (Cuba), cha bà đã gặp Bác Hồ ít nhất 2 lần.

• Lần thứ nhất diễn ra trong khoảng 1911 đến cuối 1915, đầu 1916, khi Bác làm phụ bếp trên một con tàu Pháp. Charlot đã xuống tận khu bếp gặp gỡ và cùng dùng bữa với người phụ bếp trẻ ngưỡng mộ mình.
• Lần thứ hai diễn ra nhiều năm sau, trong một chuyến du lịch khác, khi Bác kể lại câu chuyện về con tàu và tự giới thiệu là chàng phụ bếp năm xưa.
• Các nhà nghiên cứu đưa ra hai giả thuyết về thời điểm này: Có thể là năm 1923 tại châu Âu, hoặc năm 1946 tại Pháp khi Chaplin đến làm phim “Ông Verdu”.

Đăng ký 1 buổi học vẽ miễn phí →

Câu hỏi thường gặp

Bác Hồ và Picasso gặp nhau lần đầu vào năm nào?

Năm 1911, khi Nguyễn Ái Quốc 21 tuổi vừa đặt chân đến Pháp, gặp Picasso khi đó 30 tuổi đã nổi danh ở Paris.

Nguồn gốc câu chuyện tình bạn giữa Bác Hồ và Picasso đến từ đâu?

Câu chuyện được ông Vũ Đình Huỳnh, thư ký riêng của Bác, kể lại và được đưa vào sách “Bác Hồ – một tình yêu bao la” (NXB Kim Đồng, 5/2010), từng xuất bản trên báo Ấp Bắc ngày 5/3/1992.

Bức chân dung Picasso vẽ Bác Hồ hiện ở đâu?

Bức chân dung đã thất lạc qua nhiều năm chiến tranh và di chuyển. Đến nay chưa có tư liệu nào xác nhận bức tranh còn tồn tại hay đã mất.

Marina Picasso là ai và có liên hệ gì với Việt Nam?

Marina Picasso là cháu gái của danh họa Pablo Picasso, người đã lập một ngôi làng nuôi dưỡng trẻ mồ côi tại quận Thủ Đức, TP.HCM, đón nhận 350 trẻ em trong 20 năm hoạt động.

Bác Hồ có viết thư cho Picasso không?

Có. Tháng 8/1961, nhân dịp Picasso tròn 80 tuổi, Bác Hồ đã gửi thư chúc mừng, ca ngợi tình yêu của Picasso dành cho cái Thiện, cái Mỹ, hòa bình và nhân đạo.