Không thỏa mãn với việc chỉ chớp lấy những ảo ảnh bề mặt, trường phái Hậu Ấn tượng (Post-Impressionism) trỗi dậy vào cuối thế kỷ 19 để khôi phục chiều sâu cấu trúc và giải phóng cái tôi độc bản của người nghệ sĩ. Không đơn thuần là một trào lưu, đây chính là cuộc chuyển giao định hình nên nền mỹ thuật hiện đại, được khắc họa trọn vẹn qua những nét cọ đầy ám ảnh của Van Gogh, tư duy không gian của Cézanne hay sắc màu nguyên thủy của Gauguin.
Trường phái Hậu Ấn tượng là gì?
Để hiểu rõ trường phái Hậu Ấn tượng là gì, cần lưu ý rằng đây không phải là một phong trào nghệ thuật có tuyên ngôn hay hệ thống lý thuyết thống nhất. Đây là thuật ngữ dùng để chỉ một nhóm nghệ sĩ xuất hiện sau thời kỳ đỉnh cao của Chủ nghĩa Ấn tượng. Họ cùng chia sẻ khát vọng: Vượt ra khỏi giới hạn của lối vẽ chỉ chớp lấy hiệu ứng ánh sáng bề mặt và cảm nhận thị giác tức thời.
Thuật ngữ “Post-Impressionism” được nhà phê bình nghệ thuật người Anh Roger Fry định danh lần đầu vào năm 1910 trong triển lãm “Manet and the Post-Impressionists” tại London. Ông dùng khái niệm này để mô tả những họa sĩ có xuất phát điểm từ Ấn tượng, nhưng đã rẽ hướng để nhấn mạnh vào cấu trúc tạo hình, biểu đạt tâm lý và ý nghĩa biểu tượng.
Tác phẩm A Sunday on La Grande Jatte, 1884 của họa sĩ Georges Seurat
So sánh Trường phái Ấn tượng và Hậu Ấn tượng
Mối quan hệ giữa hai trường phái này vừa mang tính kế thừa, vừa thể hiện sự đoạn tuyệt rõ rệt để tìm kiếm cái mới. Dưới đây là bảng phân tách các tiêu chí cốt lõi:
| Tiêu chí | Trường phái Ấn tượng (Impressionism) | Trường phái Hậu Ấn tượng (Post-Impressionism) |
| Bản chất | Khách quan: Ghi lại chân thực và tức thời những tác động của ánh sáng. | Chủ quan: Tái cấu trúc thực tại qua lăng kính cảm xúc, tâm lý hoặc tư duy khoa học. |
| Kỹ thuật cọ | Nhịp cọ ngắn, nhanh, chồng lấn tự do để bắt trọn khoảnh khắc. | Nét cọ có tính toán: Dày đặc biểu cảm (Van Gogh) hoặc chấm điểm khoa học (Seurat). |
| Màu sắc | Pha trộn theo trực giác, trung thành với sắc độ tự nhiên của ánh sáng trời. | Giải phóng màu sắc: Dùng màu nguyên bản, đậm đặc, mang tính tượng trưng. |
| Hình khối | Đường nét và hình khối bị làm mờ, hòa tan vào không gian ánh sáng. | Tái lập đường viền: Giản lược và quy chuẩn vật thể về các dạng hình học cơ bản. |
| Phối cảnh | Tuân thủ góc nhìn trực giác từ một điểm cố định. | Đa điểm nhìn: Phá vỡ chiều sâu lập thể truyền thống để làm phẳng mặt tranh. |
Tranh sơn dầu Wave, Maurice Denis
Xem thêm: Trường phái Ấn tượng – Mở đầu giai đoạn nghệ thuật hiện đại
Những đặc trưng của trường phái Hậu Ấn tượng
Dù mỗi danh họa chọn một con đường riêng, họ vẫn chia sẻ 3 đặc trưng định hình nên bản sắc của toàn bộ phong trào:
- Tự do hóa màu sắc để biểu đạt nội tâm: Màu sắc không còn lệ thuộc vào thực tế (ví dụ: bầu trời không nhất thiết phải xanh, cây không nhất thiết phải lục). Nhờ đó, màu sắc trở thành ngôn ngữ trực tiếp để bộc lộ tâm trạng.
- Tái cấu trúc hình thể và không gian: Bác bỏ sự mờ ảo của Ấn tượng, các nghệ sĩ Hậu Ấn tượng khôi phục lại đường viền vật thể. Họ mạnh dạn thử nghiệm các góc nhìn sai lệch phối cảnh để bức tranh có chiều sâu về mặt khái niệm hơn là thị giác.
- Đề cao “Cái tôi” độc bản: Tác phẩm giờ đây là chiếc gương phản chiếu thế giới quan, nỗi đau, niềm tin và những dằn vặt cá nhân của người cầm cọ.
Những họa sĩ và kiệt tác tiêu biểu của trường phái Hậu Ấn tượng
Paul Cézanne (1839 – 1906): Nền móng của tư duy cấu trúc
Chân dung danh họa Hậu ấn tượng Paul Cézanne
Paul Cézanne bắt đầu sự nghiệp dưới ảnh hưởng của Chủ nghĩa Ấn tượng nhưng nhanh chóng phát triển hướng đi riêng. Ông mong muốn bổ sung cho hội họa Ấn tượng một cấu trúc tạo hình ổn định và bền vững hơn.
Trong suốt sự nghiệp, Cézanne thường nghiên cứu cùng một chủ đề qua nhiều phiên bản khác nhau. Nổi tiếng nhất là loạt tranh về ngọn núi Mont Sainte-Victoire. Thông qua việc giản lược chi tiết và nhấn mạnh mối quan hệ giữa màu sắc với hình khối, ông từng bước xây dựng một phương pháp tạo hình mới, đặt nền tảng cho sự ra đời của Chủ nghĩa Lập thể.
Bức tranh “The Château of Médan” (Lâu đài Médan), Paul Cézanne
Tác phẩm The Bay of Marseille, Seen from L’Estaque, Paul Cézanne
Xem thêm: Paul Cézanne – Đại diện tiêu biểu của trường phái Hậu Ấn tượng
Georges Seurat (1859 – 1891): Bậc thầy Điểm họa (Pointillism)
Chân dung danh họa Georges Seurat
Khác với nhiều nghệ sĩ cùng thời, Seurat tiếp cận hội họa dựa trên các nghiên cứu về màu sắc và nhận thức thị giác. Ông chịu ảnh hưởng từ các lý thuyết khoa học về quang học và tương phản màu sắc để xây dựng phương pháp sáng tác riêng.
Kỹ thuật nổi tiếng nhất của Seurat là Pointillism (Điểm họa), trong đó hình ảnh được tạo thành từ hàng nghìn chấm màu nhỏ đặt cạnh nhau. Khi quan sát từ khoảng cách phù hợp, mắt người sẽ tự tổng hợp các màu sắc này thành một hình ảnh hoàn chỉnh.
Kiệt tác Circus Sideshow, Georges Seurat
Tác phẩm sơn dầu “Người tắm ở Asnières”, Georges Seurat
Vincent van Gogh (1853 – 1890): Cảm xúc cuộn trào qua nét cọ
Chân dung tự họa của danh họa Vincent van Gogh
Vincent van Gogh là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Hậu Ấn tượng. Sau khi tiếp xúc với môi trường nghệ thuật Paris, bảng màu của ông trở nên sáng hơn và giàu tương phản hơn so với giai đoạn đầu tại Hà Lan.
Các tác phẩm của Van Gogh nổi bật bởi màu sắc mạnh, nét cọ dày và giàu nhịp điệu. Đối với ông, hội họa là phương tiện thể hiện cảm xúc và trải nghiệm cá nhân. Những tác phẩm như The Starry Night cho thấy khả năng kết hợp giữa quan sát thiên nhiên và biểu đạt tâm trạng thông qua ngôn ngữ tạo hình.
Tuyệt tác Đêm đầy sao, Vincent van Gogh
Tác phẩm Quang cảnh Arles, những vườn cây ăn quả nở hoa, Vincent van Gogh
Tác phẩm Ruộng có rào chắn với người nông dân, Vincent van Gogh
Tác phẩm “Đêm Đầy Sao Trên Sông Rhone”, Vincent van Gogh
Xem thêm: Vincent van gogh – Tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp & tác phẩm tiêu biểu
Paul Gauguin (1848 – 1903): Chủ nghĩa tượng trưng và âm hưởng nguyên thủy
Chân dung họa sĩ Paul Gauguin
Paul Gauguin lựa chọn rời xa môi trường nghệ thuật đô thị châu Âu để tìm kiếm những nguồn cảm hứng mới. Các chuyến đi đến Brittany và Tahiti đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong cách sáng tác của ông.
Tác phẩm của Gauguin thường sử dụng các mảng màu phẳng, đường viền rõ nét và nhiều yếu tố biểu tượng. Ông là một trong những nghệ sĩ góp phần thúc đẩy sự phát triển của Chủ nghĩa Tượng trưng và ảnh hưởng đáng kể đến các trào lưu nghệ thuật hiện đại sau này.
Tác phẩm Tahitian Landscape, Paul Gauguin
Tác phẩm Woman Holding a Fruit, Paul Gauguin
Các kiệt tác Hậu ấn tượng tiêu biểu khác
Tác phẩm Hậu ấn tượng Montmartre, Maximilien Luce
Tranh cây tùng bách ở Cagnes, Henri Edmond Cross
Kiệt tác “Giấc mơ” (Le Rêve – 1910), Henri Rousseau
Ảnh hưởng của trường phái Hậu Ấn tượng đối với mỹ thuật hiện đại
Hậu Ấn tượng được xem là một trong những nền tảng quan trọng của nghệ thuật hiện đại. Những tìm tòi về màu sắc, cấu trúc hình khối và biểu đạt cá nhân đã tạo ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều phong trào nghệ thuật trong thế kỷ XX.
- Chủ nghĩa Lập thể (Cubism) kế thừa tư duy phân tích hình khối và cấu trúc không gian của Paul Cézanne.
- Chủ nghĩa Dã thú (Fauvism) phát triển từ việc sử dụng màu sắc tự do và giàu tính biểu cảm của Van Gogh và Gauguin.
- Chủ nghĩa Biểu hiện (Expressionism) tiếp thu quan niệm xem hội họa là phương tiện thể hiện cảm xúc và trạng thái tinh thần của con người.
Lời kết
Trường phái Hậu Ấn tượng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển tiếp từ nghệ thuật thế kỷ XIX sang nghệ thuật hiện đại. Bằng việc mở rộng khả năng biểu đạt của màu sắc, hình khối và ngôn ngữ hội họa, các nghệ sĩ Hậu Ấn tượng đã tạo nên những đổi mới có ảnh hưởng sâu rộng đối với lịch sử mỹ thuật thế giới. Những thành tựu của phong trào không chỉ định hình nhiều trào lưu nghệ thuật trong thế kỷ XX mà còn tiếp tục tác động đến tư duy sáng tạo của nghệ sĩ đương đại.
Không một rào cản nào có thể ngăn chúng ta chinh phục ước mơ của chính mình. Hãy để Bụi giúp bạn rút ngắn con đường chạm đến đam mê hội họa nhé!
Đăng ký khóa học để nhận ngay ưu đãi hấp dẫn trong hôm nay nha bạn ơi!
tìm kiếm tin bài
Bài viết mới nhất
“Nàng Thơ” của lớp hình họa
10/07/2017
3 QUAN NIỆM SAI LẦM VỀ VIỆC XEM TRANH
07/02/2017
Bụi và những ngày mộng mơ – Phương Nhung
23/04/2017
BỤI XƯỞNG – ĐẶC BIỆT HƠN CẢ MỘT LỚP HỌC VẼ
21/11/2021
