Leonardo da Vinci là ai? Cuộc đời và các tác phẩm bất hủ

Leonardo da Vinci không chỉ là danh họa đứng sau bức họa Mona Lisa, mà còn là một thiên tài toàn năng của thời kỳ Phục hưng với tư duy vượt xa thời đại. Từ hội họa, giải phẫu, khoa học đến kỹ thuật, ông để lại di sản khiến thế giới ngưỡng mộ suốt hơn 500 năm. Vậy Leonardo da Vinci thực sự là ai? Cuộc đời ông có gì thú vị và những kiệt tác của ông ẩn chứa những câu chuyện gì? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

Leonardo da Vinci là ai?

Leonardo da Vinci là danh họa, nhà phát minh, nhà giải phẫu, kỹ sư và nhà tư tưởng người Ý, được xem là biểu tượng vĩ đại nhất của thời kỳ Phục hưng (High Renaissance). Ông sinh năm 1452 tại vùng Vinci (gần Florence, Ý) và qua đời năm 1519 tại Pháp, hưởng thọ 67 tuổi.

Không chỉ là một họa sĩ xuất sắc, Leonardo da Vinci được gọi là “thiên tài toàn năng” bởi tư duy liên ngành độc nhất. Với Leonardo, nghệ thuật không tách rời khoa học; ngược lại, ông coi hội họa chính là công cụ tối cao để quan sát, phân tích và lý giải quy luật của vũ trụ. Sau hơn 500 năm, tinh thần tò mò và tư duy thị giác của ông vẫn là nguồn cảm hứng lớn cho bất kỳ ai theo đuổi con đường sáng tạo.

Chân dung danh họa Leonardo da Vinci

Thông tin nhanh về Leonardo da Vinci

Cuộc đời của Leonardo da Vinci có gì đặc biệt?

1. Tuổi thơ tự do tại vùng Tuscany

Leonardo da Vinci sinh ra là một đứa con ngoài giá thú của một vị chưởng khế giàu có và một người phụ nữ nông dân. Chính vì không mang danh phận chính thức, ông không bị gò bó bởi hệ thống giáo dục hàn lâm cứng nhắc thời bấy giờ (ông không học tiếng Latin và Hy Lạp bài bản).

Thay vào đó, ông dành toàn bộ tuổi thơ để tự do chạy nhảy trên các sườn đồi vùng Vinci, quan sát dòng nước chảy, cách chim vỗ cánh và sự thay đổi của ánh sáng thiên nhiên. Sự tự do này đã rèn luyện cho ông một trực giác thị giác nhạy bén tuyệt vời.

2. Xưởng vẽ Verrocchio

Năm 14 tuổi, thấy con trai vẽ đẹp, bố ông đã gửi ông vào xưởng của Verrocchio – Một nghệ nhân cực kỳ nổi tiếng ở Florence. Xưởng vẽ thời đó không giống lớp học bây giờ, nó như một cái xưởng đa năng. Ở đó, Leonardo vừa học vẽ, vừa học đúc đồng, học làm cơ khí, học pha chế màu từ các loại cây cỏ, khoáng sản. Nhờ vậy, ông nhận ra một điều: Muốn vẽ cái gì thật đẹp, mình phải hiểu rõ cấu tạo từ bên trong của nó.

3. Giai đoạn Milan, Florence và những năm cuối đời tại Pháp

Năm 1482, ông chuyển đến Milan làm việc cho Công tước Ludovico Sforza với vai trò kỹ sư quân sự và nhà thiết kế sân khấu, tại đây ông hoàn thành bức bích họa Bữa tiệc ly. Sau đó, ông quay trở lại Florence và chính trong giai đoạn này, ông đã bắt tay vào sáng tác bức chân dung nàng Mona Lisa huyền thoại.

Những năm cuối đời, ông nhận lời mời của Vua Francis I và chuyển sang Pháp sinh sống tại lâu đài Clos Lucé cho đến khi nhắm mắt, mang theo những bức họa quý giá nhất đời mình.

Phong cách nghệ thuật đặc trưng của Da Vinci

Trước khi đi vào chi tiết từng tác phẩm, chúng ta có thể đúc kết phong cách hội họa độc nhất của Da Vinci qua 3 đặc điểm lớn sau:

• Kỹ thuật Sfumato (Vẽ mờ nhòe như làn khói): Ông tuyệt đối không dùng những đường viền đen sắc nét để tách biệt nhân vật với bối cảnh. Thay vào đó, ông chồng nhiều lớp màu siêu mỏng để ánh sáng và bóng tối hòa vào nhau mượt mà, tạo nên chiều sâu tâm lý cực kỳ huyền bí cho gương mặt.
• Bố cục hình học chặt chẽ: Tranh của ông không bao giờ được sắp đặt ngẫu nhiên. Ông luôn dùng các khối hình học lý tưởng như hình kim tự tháp hay các đường phối cảnh toán học để tạo sự cân bằng và dẫn dắt ánh mắt người xem.
• Nghiên cứu giải phẫu chính xác: Nhờ việc trực tiếp nghiên cứu cơ thể người, các nhân vật của ông từ tỷ lệ xương khớp, thớ cơ, ngón tay cho đến hướng chuyển động đều chân thực và sống động như thật, không hề bị gượng gạo.

Xem thêm: Top 10 họa sĩ huyền thoại nổi tiếng nhất thế giới

Bí mật đằng sau những tác phẩm nghệ thuật của Leonardo Da Vinci

Cả đời Da Vinci vẽ không quá nhiều (hiện nay thế giới chỉ còn giữ được khoảng tầm dưới 20 bức tranh chắc chắn do ông vẽ). Tuy nhiên, mỗi tác phẩm đều là một cuộc cách mạng về tư duy thị giác.

1. Bức chân dung nàng  Mona Lisa (La Gioconda)

Bức chân dung nàng Lisa Gherardini luôn đứng đầu danh sách những kiệt tác được săn đón nhất của Leonardo da Vinci. Sức hút của tác phẩm không chỉ nằm ở danh tính của người mẫu, mà đến từ kỹ thuật Sfumato do ông tiên phong.

Nhờ kỹ thuật này, nụ cười của Mona Lisa như một thứ ảo ảnh có thể thay đổi: Lúc thì thấy nàng đang cười tươi, lúc lại thấy nghiêm nghị, trầm buồn. Thay vì đánh các đường viền sắc nét cho đôi mắt và khóe miệng, Da Vinci đã tô chồng hàng chục lớp màu siêu mỏng để chúng hòa vào nhau một cách mịn màng.

Khi chúng ta nhìn thẳng vào mắt Mona Lisa, vùng nhìn ngoại vi của mắt sẽ thu nhận phần khóe miệng một cách mờ ảo, tạo cảm giác nàng đang mỉm cười. Nhưng khi ta nhìn chằm chằm vào khuôn miệng, nụ cười ấy lại như biến mất. Đây cũng là một mẹo rất hay mà người học vẽ ngày nay thường áp dụng khi muốn tả các vùng bóng đổ êm dịu hay làn sương mờ trên mặt tranh.

Xem thêm: Giải mã nụ cười bí ẩn của nàng Mona Lisa

2. Bữa ăn tối cuối cùng (The Last Supper)

Bức bích họa khổng lồ (4,6m x 8,8m) tại tu viện Santa Maria delle Grazie (Milan) bắt trọn giây phút đầy kịch tính khi Chúa Jesus tuyên bố: “Trong các con có một người đã phản bội ta”. Ngay lập tức, một khung cảnh hỗn loạn bùng nổ khắp bàn ăn, mười hai môn đệ người thì giật mình, người tức giận, người lại bàng hoàng phân bua.

Cái tài của Da Vinci là làm sao đặt chừng ấy con người với vô vàn cảm xúc vào một khung hình mà không hề bị rối mắt. Để giải bài toán này, ông đã ứng dụng một quy luật toán học gọi là Phối cảnh một điểm tụ.

Nếu lấy một cây thước kẻ nối các đường thẳng từ trần nhà, ô cửa sổ hay góc bàn lại với nhau, bạn sẽ thấy tất cả chúng đều chụm lại đúng một điểm duy nhất: ngay trên gương mặt của Chúa Jesus. Cách sắp đặt tài tình này giúp điều hướng thị giác, khiến mắt người xem luôn bị hút vào nhân vật chính đầu tiên, đồng thời mở ra một không gian có chiều sâu hun hút cho bức tranh.

3. Người Vitruvius (Vitruvian Man)

Không phải là tranh sơn dầu, Người Vitruvius chỉ là một bản vẽ bằng mực trên giấy, phác họa một người đàn ông ở hai tư thế dang tay chân nằm vừa vặn bên trong một hình tròn và một hình vuông.

Từ bức vẽ tưởng chừng đơn giản này, Da Vinci đã chỉ ra những tỉ lệ vàng vô cùng kinh ngạc trên cơ thể người. Chẳng hạn như chiều dài sải tay khi dang ngang luôn bằng đúng chiều cao cơ thể, hay rốn chính là tâm của hình tròn, còn bộ phận sinh dục lại là tâm của hình vuông. Bản vẽ này thậm chí còn được coi là lời giải bằng hình ảnh cho bài toán hình học cổ đại mang tên “Cầu phương hình tròn”. Cho đến nay, đây vẫn là bài học vỡ lòng và là kim chỉ nam cho bất cứ ai bắt đầu học vẽ hình họa.

Qua tác phẩm này, Da Vinci muốn chứng minh rằng cơ thể con người là một bộ máy đối xứng, hoàn hảo và là thước đo cho mọi vẻ đẹp trong vũ trụ.

4. Salvator Mundi (Chúa Cứu Thế)

Bức tranh vẽ Chúa Cứu Thế cầm một quả cầu pha lê này từng gây chấn động toàn cầu khi được đấu giá với mức kỷ lục 450 triệu USD, chính thức trở thành tác phẩm đắt giá nhất lịch sử nhân loại.

Điểm khiến các nhà khoa học và giới chuyên môn từng tranh cãi nảy lửa là vạt áo của Chúa nhìn xuyên qua quả cầu không hề bị đảo ngược hay phóng đại theo quy luật thấu kính lồi. Nhiều người lúc đầu tưởng Da Vinci vẽ sai, nhưng các nghiên cứu vật lý gần đây đã minh oan cho ông. 

Thực tế, Da Vinci không hề nhầm lẫn. Với sự am hiểu tường tận về quang học, ông cố tình vẽ như vậy để chứng minh quả cầu trên tay Chúa là một quả cầu rỗng chứ không phải thủy tinh đặc. Chi tiết siêu thực này là minh chứng cho thấy ông đã làm thí nghiệm khúc xạ ánh sáng vô cùng kỹ lưỡng trước khi đặt bút vẽ.

5. Quý cô và con chồn (Lady with an Ermine)

Bức chân dung vẽ nàng Cecilia Gallerani gây ấn tượng mạnh mẽ nhờ tư thế vẽ độc đáo, nơi cơ thể nhân vật hướng về một bên nhưng đầu lại quay về hướng khác. Cách tạo dáng này trong hội họa gọi là tư thế đối trọng, một kỹ thuật giúp phá vỡ hoàn toàn sự thô cứng, thẳng đuột của các bức chân dung thời kỳ trước đó.

Cái tài của Da Vinci là bắt trọn được khoảnh khắc nhân vật như vừa nghe thấy một tiếng động và khẽ quay đầu lại. Sự kết hợp giữa dáng ngồi này và hình ảnh con chồn trắng trong vòng tay đã tạo nên một cảm giác chuyển động tức thời, khiến bức tranh sống động và tự nhiên giống như một thước phim quay chậm.

Xem thêm: 7 thông điệp bí mật ẩn giấu đằng sau những bức họa nổi tiếng nhất thế giới

Bảng tổng hợp các tác phẩm tiêu biểu

Di sản khoa học và kỹ thuật quân sự vượt thời đại

Không chỉ dừng lại ở những bức toan sơn dầu, Leonardo da Vinci còn để lại hàng nghìn trang bản thảo phác thảo về các phát minh đi trước thời đại hàng thế kỷ, từ máy bay, tàu ngầm cho đến các loại vũ khí quân sự phức tạp.

Những quan sát tỉ mỉ của ông về thiên văn, dòng chảy của nước và địa chất được ghi lại trọn vẹn trong cuốn sổ tay nổi tiếng mang tên Codex Leicester. Đối với ông, việc hiểu rõ cách vận hành của thế giới tự nhiên chính là chìa khóa để kiến tạo nên những công nghệ phục vụ con người.

Bộ sưu tập các tài liệu khoa học có tên Codex Leicester của Da Vinci

Trong giai đoạn làm việc tại Milan với tư cách là kỹ sư quân sự, ông đã thiết kế ra những cỗ máy chiến tranh khổng lồ, tiêu biểu là chiếc nỏ cơ khí tầm xa với hệ thống bánh răng phức tạp, chứng minh tư duy hình học và cơ học bậc thầy.

Một trong các bản vẽ chế tạo của Da Vinci

Đỉnh cao của sự kết hợp giữa nghệ thuật sắp đặt và cơ khí chính là mô hình sư tử tự động chuyển động bằng dây cót mà ông chế tạo để tặng vua Pháp. Ngày nay, mô hình này đã được các kỹ sư phục dựng lại chuẩn xác theo đúng từng nét vẽ trong sổ tay của ông, khiến hậu thế phải kinh ngạc về bộ óc thiên tài của một con người sống ở thế kỷ 15.

Mô hình sư tử của Leonardo da Vinci được phục dựng từ bản vẽ

3 bài học tư duy trực quan từ phong cách nghệ thuật của Da Vinci

Nhìn từ cuộc đời của Da Vinci, những ai mới tập cầm cọ hoặc muốn theo đuổi sáng tạo có thể rút ra 3 bài học rất đơn giản:

1. Tập quan sát kỹ trước khi vẽ: Thay vì nhìn lướt qua, hãy tập nhìn sâu vào bản chất. Muốn vẽ cái cây, đừng vội tô một màu xanh lá. Hãy nhìn xem ánh nắng chiếu vào góc nào thì lá có màu xanh non, góc nào bị khuất bóng thì có màu xanh đậm, thân cây sần sùi ra sao. Quan sát càng kỹ thì nét vẽ càng có hồn.
2. Đi từ nền tảng cơ bản rồi mới sáng tạo: Da Vinci vẽ đẹp là vì ông hiểu rất rõ về cấu trúc xương cốt, về ánh sáng và cách phối màu. Muốn vẽ tự do theo ý mình, trước hết bạn cứ học chắc cách đi nét, cách tô sáng tối và các hình khối cơ bản.
3. Đừng sợ mình không có năng khiếu: Bản thân Da Vinci cũng phải trải qua nhiều năm tháng làm việc, thử nghiệm, vẽ hỏng vẽ sai rất nhiều trong sổ tay mới thành tài được. Vẽ là một kỹ năng hoàn toàn có thể rèn luyện được bằng sự kiên nhẫn.

Xem thêm: Vincent van gogh – Tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp & tác phẩm tiêu biểu

Lời kết

Di sản của họa sĩ Leonardo da Vinci nhắc nhở chúng ta rằng hội họa không phải là điều gì đó quá xa vời, mà chỉ đơn giản là cách chúng ta học quan sát và yêu thêm cuộc sống xung quanh. Vẽ tranh chính là một khoảng lặng bình yên giúp người lớn giải tỏa áp lực, cũng là nơi giúp trẻ em thỏa sức mở mang trí tưởng tượng.

Nếu bạn cũng muốn tự tay vẽ nên một tác phẩm của riêng mình, hãy thử bắt đầu cùng Mỹ thuật Bụi. Tại Bụi, năng khiếu không phải là rào cản. Các thầy cô sẽ hướng dẫn bạn từ những nét cọ cơ bản nhất để bạn tự tin hoàn thiện bức tranh theo ý thích. Ghé Bụi để trải nghiệm ngay hôm nay nhé!