Cách pha màu da người chuẩn tone (màu nước, acrylic, màu sáp)

Da người không chỉ có một màu, vì vậy cũng không tồn tại một công thức pha màu da áp dụng cho mọi bức tranh. Muốn vẽ chân dung tự nhiên và có chiều sâu, người học cần hiểu cách màu sắc, ánh sáng và chất liệu tương tác để tạo nên từng sắc độ trên khuôn mặt. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm được cách pha màu da người và những lưu ý quan trọng để tránh các lỗi thường gặp khi tô màu da.

Bản chất sắc độ da trong hội họa

Da người mang sắc tố nền thuộc nhóm màu ấm, dao động quanh vùng vàng cam đến nâu đỏ, nhưng sắc độ cụ thể quan sát được còn phụ thuộc vào ba yếu tố sau.

• Tông màu nền dưới da (undertone) có thể ấm, ngả vàng hoặc cam, lạnh, ngả hồng hoặc đỏ tía, hoặc trung tính, tùy vào lượng sắc tố melanin và mạch máu dưới da.
• Độ sáng tối trên gương mặt (value) thay đổi liên tục theo hình khối, vùng nhô ra như trán, sống mũi, gò má thường sáng hơn, trong khi hốc mắt, dưới cằm, hai bên má thường tối hơn.
• Ánh sáng môi trường làm lệch tông màu quan sát được, ánh nắng buổi chiều khiến da ngả cam ấm rõ, trong khi bóng râm hoặc ánh đèn huỳnh quang khiến da ngả xanh lạnh hơn.

Vì ba yếu tố này thay đổi liên tục trên cùng một khuôn mặt, một bức chân dung thuyết phục thường cần ít nhất ba đến bốn biến thể của cùng một tông da, chứ không dừng lại ở một hỗn hợp màu duy nhất.

Chuẩn bị bảng màu cơ bản trước khi pha màu da

Nên chuẩn bị sẵn năm nhóm màu sau trên bảng pha trước khi bắt đầu, việc chuẩn bị đủ màu giúp quá trình pha diễn ra liên tục thay vì phải dừng lại tìm màu giữa chừng.

• Đỏ ấm, ví dụ đỏ cadmium hoặc đỏ son, dùng để tăng độ hồng hào cho da.
• Vàng đất (yellow ochre) hoặc vàng nghệ, đây là màu nền chủ đạo của phần lớn các tông da.
• Trắng, dùng để tăng sáng và kiểm soát độ nhạt, với màu nước có thể thay bằng nước sạch.
• Nâu cháy (burnt sienna) hoặc nâu đỏ, dùng cho các tông da trung bình đến sậm.
• Một chút xanh lam đậm hoặc tím, dùng để làm dịu và tạo chiều sâu cho vùng bóng đổ, thay cho màu đen.

Nên hạn chế dùng màu đen thuần để làm tối da. Đen dễ khiến hỗn hợp bị xỉn và mất sắc ấm vốn có của da, trong khi phối thêm xanh lam đậm hoặc tím vào nâu cháy vẫn tạo được vùng tối sâu mà da vẫn giữ được sức sống.

Bảng tỷ lệ pha màu da người tham khảo theo từng tông

Bảng pha màu da người dưới đây liệt kê tỷ lệ tham khảo cho từng tông, không phải công thức cố định, nên pha thử một lượng nhỏ, so màu dưới ánh sáng tự nhiên rồi mới điều chỉnh cho bài vẽ chính.

Tỷ lệ trong bảng phù hợp với màu bột, màu acrylic hoặc màu sáp, còn màu nước cần pha loãng hơn nhiều so với con số nêu trên vì độ trong của nước đã đảm nhận vai trò làm sáng thay cho màu trắng.

Cách pha màu da người bằng màu nước

Màu nước là chất liệu trong suốt nên cách kiểm soát độ sáng tối khác hẳn màu bột hay acrylic, thay vì thêm trắng, người vẽ dùng lượng nước để pha loãng màu.

• Lấy một lượng nhỏ vàng đất làm nền, thêm một chấm đỏ nhỏ và một chấm xanh lam cực nhỏ để trung hòa, tránh màu bị quá gắt.
• Pha loãng hỗn hợp với nước theo tỷ lệ tăng dần, thử màu trên một góc giấy nháp cùng loại giấy đang vẽ vì màu khô thường sáng hơn màu ướt khá nhiều.
• Muốn tông da trung bình, thêm một phần nâu cháy nhỏ, muốn tông tối hơn, tăng lượng nâu cháy và giảm nước.
• Lên màu theo từng lớp mỏng, để lớp trước khô hẳn rồi mới chồng lớp sau, kỹ thuật này gọi là glazing, giúp giữ độ trong và tránh màu bị bết.
• Với vùng bóng đổ, pha thêm chút tím hoặc xanh lam vào hỗn hợp gốc thay vì thêm nâu đậm hay đen.

Pha màu da người nhạt bằng cách giảm nồng độ thay vì thêm trắng: Với màu nước, da nhạt không cần thêm màu trắng vì kỹ thuật ở đây là tận dụng độ trắng sẵn có của giấy. Chỉ cần pha hỗn hợp vàng đất và đỏ với tỷ lệ nước cao, nước càng nhiều, màu càng loãng và càng sáng. Đây cũng là cách trả lời trực tiếp cho nhu cầu pha màu da không cần màu trắng khi vẽ màu nước, vì kỹ thuật pha loãng giữ được độ trong và ánh sáng tự nhiên mà việc pha trắng trực tiếp khó tạo ra được.

Xem thêm: Hướng dẫn cách tô màu nước đẹp cho người mới bắt đầu

Cách pha màu da người bằng màu acrylic

Màu Acrylic là chất liệu đục và khô nhanh, nên cách pha và cách làm việc có vài điểm khác biệt so với màu nước.

• Lấy trắng ra bảng pha trước làm nền, sau đó thêm dần vàng đất và một chấm đỏ, thêm màu vào trắng thường dễ kiểm soát độ sáng hơn là thêm trắng vào màu đậm.
• Trộn đều đến khi hỗn hợp đồng nhất, không còn vệt màu riêng lẻ.
• Thử màu trên một mảnh vải bố hoặc giấy vẽ acrylic, đợi khô rồi so sánh vì acrylic thường khô sẫm và đục hơn màu lúc còn ướt.
• Pha đủ lượng cần dùng ngay từ đầu vì acrylic khô khá nhanh trên bảng pha, khó pha lại chính xác cùng một tông nếu để khô giữa chừng.
• Muốn có vùng chuyển sáng tối mềm mại, pha sẵn ba mức sáng, trung bình và tối của cùng một tông da rồi chuyển màu ngay khi còn ướt, hoặc dùng thêm chất làm chậm khô nếu có.

Xem thêm: Cách tô màu Acrylic đẹp: 10 kỹ thuật giúp màu đều, trong và có chiều sâu

Cách pha màu da người bằng màu sáp

Màu sáp hoặc phấn sáp dầu không thể trộn sẵn trên bảng pha như màu nước hay acrylic, màu da được tạo ra chủ yếu bằng cách chồng lớp trực tiếp trên giấy.

• Tô một lớp vàng đất hoặc cam nhạt thật mỏng làm nền, đây là bước quan trọng nhất vì lớp nền quyết định tông chủ đạo của toàn bộ vùng da.
• Chồng thêm một lớp đỏ nhạt hoặc hồng cam ở vùng gò má, mũi, tai với lực tay nhẹ.
• Ở vùng bóng đổ, chồng thêm một lớp nâu nhạt hoặc tím nhạt, tránh dùng đen ngay từ đầu.
• Dùng sáp trắng hoặc dụng cụ miết chà nhẹ lên toàn bộ vùng da để làm mềm ranh giới giữa các lớp màu, thao tác này khá dễ thực hiện nên thường được hướng dẫn cho các bé mới làm quen với màu sáp.
• Muốn tông da đậm hơn, nên tăng số lớp chồng màu thay vì ấn tay mạnh ngay từ đầu, chồng nhiều lớp nhẹ luôn cho kết quả mịn hơn một lớp ấn mạnh.

Cách lên màu da sáng mà không cần dùng màu trắng

Với các chất liệu đục như acrylic, màu bột hoặc gouache, thêm quá nhiều màu trắng là nguyên nhân phổ biến khiến da trông nhợt nhạt và mất sức sống, vì trắng có xu hướng làm loãng cả sắc tố lẫn độ bão hòa của hỗn hợp. Một vài cách thay thế sau giúp da vẫn sáng mà không bị bệt hoặc xỉn màu.

• Dùng vàng nhạt, ví dụ naples yellow hoặc vàng chanh, làm màu nền sáng thay vì trắng, vì vàng nhạt vẫn giữ được sắc ấm trong khi trắng thường kéo tông về phía lạnh.
• Lên màu theo lớp mỏng trên nền sáng màu thay vì phủ một lớp đặc dày, để nền giấy hoặc lớp lót bên dưới góp phần tạo độ sáng.
• Với các vùng cần sáng nhất như đỉnh trán hoặc sống mũi, có thể chừa lại nền giấy hoặc nền canvas đã lót sáng màu, không nhất thiết phải tô kín bằng hỗn hợp có trắng.
• Nếu bắt buộc phải dùng trắng, chỉ nên thêm một lượng rất nhỏ ở bước cuối để nhấn điểm sáng, thay vì trộn vào toàn bộ hỗn hợp nền.

Những lỗi thường gặp khi pha màu da người

• Tô một tông màu duy nhất cho toàn bộ khuôn mặt hoặc cơ thể, khiến hình khối bị mất và nhân vật trông phẳng như dán decal.
• Dùng đen thuần để vẽ bóng đổ, làm mất sắc ấm tự nhiên và khiến vùng tối trông như một lỗ hổng thay vì một phần có khối của khuôn mặt.
• Pha quá nhiều màu cùng lúc trong một hỗn hợp, dễ dẫn đến tình trạng xỉn màu vì các màu đối lập triệt tiêu độ bão hòa của nhau.
• Bỏ qua ảnh hưởng của ánh sáng môi trường, giữ nguyên một công thức pha màu cho mọi bối cảnh dù ánh sáng trong tranh đã thay đổi.
• Thêm trắng quá tay khi muốn da sáng hơn, thay vì thử pha loãng hoặc dùng vàng nhạt như đã nêu ở phần trên.

Ứng dụng màu da trong các bài vẽ chân dung và hình họa

Kỹ thuật pha màu da không nằm ở việc ghi nhớ công thức, mà được hình thành qua quá trình quan sát và thực hành trực tiếp trên mẫu thật dưới điều kiện ánh sáng thực tế. Chỉ khi luyện tập đúng cách, bạn mới có thể cảm nhận được sắc độ, nhiệt độ màu và sự chuyển sắc tinh tế của làn da. Đây cũng là một trong những kỹ năng nền tảng được chú trọng rèn luyện trong các lớp học vẽ chân dung và hình họa tại Mỹ Thuật Bụi. Hãy điền form đăng ký bên dưới để được tư vấn lộ trình học phù hợp với mục tiêu của bạn.