Màu acrylic có độc không? Có an toàn cho trẻ em không?

Màu acrylic là chất liệu quen thuộc trong hội họa hiện đại nhờ khô nhanh, dễ pha loãng bằng nước và bám tốt trên nhiều bề mặt. Chính vì được dùng rộng rãi từ họa sĩ chuyên nghiệp đến các lớp học vẽ cho trẻ nhỏ, rất nhiều người, đặc biệt là ba mẹ, đặt câu hỏi màu acrylic có độc không trước khi để con mình cầm cọ. Câu trả lời không đơn giản là có hoặc không, mà phụ thuộc vào loại màu, cách sử dụng và độ tuổi của người tiếp xúc.

Màu Acrylic là gì?

Màu acrylic là một loại màu vẽ gốc nước, ra đời từ giữa thế kỷ 20 và hiện là một trong những chất liệu phổ biến nhất trong hội họa hiện đại nhờ khô nhanh, dễ pha loãng bằng nước khi còn ướt và bám tốt trên nhiều bề mặt sau khi khô.

Về thành phần, màu acrylic gồm ba phần chính:

• Bột màu là phần tạo nên màu sắc.
• Nhựa acrylic, một loại polymer, đóng vai trò chất kết dính giúp màu bám chắc vào bề mặt.
• Nước dùng để pha loãng, giúp màu dễ điều chỉnh độ đậm nhạt khi còn ướt.

Khi còn ướt, màu acrylic hòa tan và pha loãng dễ dàng bằng nước, không cần đến dung môi hóa học như sơn dầu. Nhưng sau khi khô, lớp màu tạo thành một màng nhựa mỏng, bám chắc và gần như không tan lại trong nước. Đây cũng chính là lý do màu acrylic được đánh giá là ít mùi hơn nhiều loại sơn khác và trở thành lựa chọn phổ biến trong mỹ thuật học đường.

Màu Acrylic có độc không?

Phần lớn màu acrylic trên thị trường hiện nay không phải chất độc nguy hiểm trong điều kiện sử dụng bình thường, nhưng cũng không thể khẳng định tuyệt đối là vô hại trong mọi trường hợp. Mức độ an toàn thực tế phụ thuộc vào ba yếu tố, gồm loại màu, cách dùng và người sử dụng là ai.

• Tiêu chuẩn phổ biến nhất để đánh giá độ an toàn của vật liệu mỹ thuật tại Mỹ là ASTM D-4236, do một tiểu ban của Hiệp hội Thử nghiệm và Vật liệu Hoa Kỳ ban hành. Điều đáng chú ý là chính tiêu chuẩn này cũng thừa nhận hiểu biết về nguy cơ sức khỏe mãn tính vẫn chưa đầy đủ, nên không có nhãn cảnh báo nào có thể đảm bảo một sản phẩm hoàn toàn an toàn tuyệt đối trong mọi tình huống sử dụng. Dòng chữ Conforms to ASTM D-4236 trên bao bì chỉ có nghĩa nhà sản xuất đã cho một chuyên gia độc chất học rà soát thành phần, chứ không đồng nghĩa với việc sản phẩm được chứng nhận không độc.
• Dấu hiệu đáng tin cậy hơn để nhận biết màu thực sự an toàn là con dấu AP, viết tắt của Approved Product, do Viện Vật Liệu Mỹ Thuật Và Sáng Tạo, gọi tắt là ACMI, cấp. Sản phẩm mang dấu AP đã được một chuyên gia y tế đánh giá độc lập và xác nhận không chứa thành phần nào đủ hàm lượng để gây độc hoặc gây hại cho con người, kể cả trẻ em đưa sản phẩm vào miệng. Khi mua màu acrylic cho trẻ nhỏ, việc tìm dấu AP trên bao bì quan trọng hơn nhiều so với chỉ đọc dòng chữ non toxic in chung chung.

Về bản chất hóa học, màu acrylic thông thường an toàn khi chỉ tiếp xúc ngoài da trong thời gian ngắn, nhưng không được thiết kế để đưa vào cơ thể. Một số dòng màu không dành riêng cho trẻ em có thể chứa hợp chất hóa học hoặc kim loại nặng với hàm lượng nhỏ, chẳng hạn các màu mang tên kim loại như vàng cadmium hay xanh coban thực sự chứa thành phần kim loại tương ứng. Nếu trẻ nuốt phải, dụi vào mắt hoặc tiếp xúc kéo dài với các dòng màu này, nguy cơ kích ứng da, cay mắt hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ là có thật.

Ngoài ra, màu acrylic thường chứa propylene glycol, một chất giúp màu không khô quá nhanh trong tuýp. Chất này không gây hại cho người khi sử dụng bình thường, nhưng lại ảnh hưởng đến môi trường nếu đổ trực tiếp xuống cống hoặc đất, nên khi vệ sinh cọ và dụng cụ, nên hạn chế xả nước rửa màu ra môi trường tự nhiên.

Khi vẽ, dù màu acrylic ít mùi hơn nhiều loại sơn khác, vẫn nên vẽ ở không gian thông thoáng, có gió lưu thông. Một số hợp chất trong màu có thể phát tán nhẹ vào không khí trong quá trình sử dụng, và mức độ này sẽ tăng đáng kể nếu dùng bình xịt hoặc súng phun sơn thay vì cọ vẽ thông thường. Với trẻ nhỏ vẽ bằng cọ trong phòng có cửa sổ mở, đây không phải mối lo lớn, nhưng nếu vẽ trong không gian kín hoàn toàn thì nên mở cửa hoặc bật quạt trong lúc vẽ.

Đăng ký tư vấn khóa học vẽ acrylic

Vì sao trẻ em cần lưu ý hơn khi dùng màu Acrylic?

Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, có thói quen đưa tay và đồ vật vào miệng nhiều hơn người lớn. Theo các tổ chức bảo vệ sức khỏe trẻ em tại Mỹ, trẻ nhỏ nói chung dễ bị ảnh hưởng bởi hóa chất hơn người lớn do kích thước cơ thể nhỏ, tốc độ trao đổi chất nhanh và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Đây là lý do nhiều chuyên gia khuyến cáo trẻ dưới 3 tuổi không nên dùng màu acrylic thông thường, vì nguy cơ nuốt phải trong lúc chơi là khá cao.

Với trẻ lớn hơn, miễn là dùng đúng loại màu có chứng nhận không độc dành riêng cho trẻ em, kết hợp hướng dẫn các bé không đưa tay lên miệng, không dụi mắt và rửa tay sạch sau khi vẽ, thì việc sử dụng màu acrylic trong hoạt động sáng tạo hoàn toàn có thể yên tâm.

Một số nhược điểm khác của màu Acrylic ngoài vấn đề độc tính

Bên cạnh câu hỏi về độ an toàn, màu acrylic cũng có một số đặc điểm cần lưu ý khi sử dụng, dù không liên quan trực tiếp đến sức khỏe:

• Màu khô khá nhanh nên thời gian để pha trộn mượt mà giữa các màu ngắn hơn so với sơn dầu, người mới có thể thấy khó tạo hiệu ứng chuyển màu liền mạch.
• Màu cũng bám rất chắc trên nhiều bề mặt, đây là ưu điểm khi vẽ tranh nhưng lại là nhược điểm nếu lỡ dính vào quần áo hoặc thảm, vì màu acrylic gần như vĩnh viễn sau khi đã khô trên vải.
• Ngược lại, trên các bề mặt không thấm nước như kính, kim loại hay nhựa, màu acrylic lại khó bám và dễ bong tróc nếu không xử lý bề mặt trước.

Xem thêm: Hướng dẫn xử lý màu acrylic bị khô và cách phòng tránh

Cách chọn màu Acrylic an toàn cho trẻ nhỏ

• Khi chọn màu acrylic cho bé, ba mẹ nên ưu tiên sản phẩm của thương hiệu uy tín, có nguồn gốc rõ ràng và đặc biệt cần tìm dấu chứng nhận AP hoặc dòng chữ non toxic đạt chuẩn trên bao bì, thay vì chỉ tin vào quảng cáo chung chung.
• Trước khi cho bé vẽ, nên giải thích ngắn gọn cho con hiểu vì sao không nên để màu dính vào mắt hoặc miệng.
• Với các bé dưới 3 tuổi, ba mẹ nên đồng hành và giám sát trực tiếp trong suốt quá trình vẽ để kịp thời xử lý nếu có tình huống bất ngờ.
• Việc chuẩn bị không gian vẽ tách biệt với khu vực ăn uống, cùng với chuẩn bị sẵn tạp dề hoặc quần áo cũ không ngại lấm bẩn, cũng giúp hạn chế rắc rối khi màu dính vào đồ đạc.
• Nếu chẳng may quần áo hoặc đồ vật bị dính màu, nên xử lý và giặt càng sớm càng tốt, vì màu acrylic bám càng lâu thì càng khó làm sạch hoàn toàn.

Cách bảo quản màu Acrylic để giữ được lâu và an toàn

Việc bảo quản đúng cách không chỉ giúp màu acrylic không bị hỏng hay khô cứng trước hạn, mà còn hạn chế nguy cơ trẻ nhỏ tiếp cận màu ngoài giờ vẽ.

Sau mỗi lần dùng, nên đậy kín nắp tuýp hoặc lọ màu ngay, vì màu acrylic tiếp xúc với không khí sẽ khô rất nhanh. Nên bảo quản màu ở nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và tránh nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, vì nhiệt độ khắc nghiệt có thể làm thay đổi kết cấu màu.

Với gia đình có trẻ nhỏ, nên cất màu acrylic ở vị trí ngoài tầm với của bé sau khi sử dụng xong, tương tự cách cất giữ các sản phẩm hóa mỹ phẩm khác trong nhà, thay vì để màu bày sẵn trên bàn hay kệ thấp.

Đăng ký học vẽ acrylic

Câu hỏi thường gặp

Bút màu Acrylic có độc không?

Đây là câu cần phân biệt kỹ hơn là chỉ nhìn tên gọi. Bút màu nói chung chia thành ba nhóm theo dung môi, gồm gốc nước, gốc cồn và gốc dung môi thơm. Bút màu acrylic đúng nghĩa thường thuộc nhóm gốc nước, an toàn tương đương màu acrylic dạng tuýp nếu có chứng nhận AP.

Tuy nhiên, một số bút được quảng cáo là bút acrylic trên thị trường thực chất dùng dung môi gốc cồn hoặc dung môi thơm để tăng độ bám và độ bóng, và nhóm dung môi thơm là nhóm độc nhất trong ba loại vì có thể chứa xylene, một chất ảnh hưởng đến hệ thần kinh, thận và đường hô hấp. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn tên sản phẩm, nên đọc kỹ thành phần và tìm dấu AP trên thân bút trước khi mua, đặc biệt nếu mua cho trẻ nhỏ.

Trẻ mấy tuổi có thể bắt đầu dùng màu Acrylic?

Nhiều chuyên gia khuyến cáo trẻ dưới 3 tuổi chưa nên dùng màu acrylic vì thói quen đưa tay vào miệng còn phổ biến. Từ khoảng 3 tuổi trở lên, nếu chọn đúng loại màu có chứng nhận không độc và có người lớn giám sát, trẻ có thể bắt đầu làm quen với chất liệu này.

Làm sao biết một loại màu Acrylic có thực sự an toàn hay không?

Cách đáng tin cậy nhất là tìm dấu chứng nhận AP (Approved Product) từ ACMI trên bao bì sản phẩm. Dòng chữ Conforms to ASTM D-4236 chỉ cho biết nhà sản xuất đã rà soát thành phần, không đồng nghĩa với việc sản phẩm được xác nhận không độc.

Màu Acrylic dính vào da có nguy hiểm không?

Việc màu acrylic tiếp xúc ngoài da trong thời gian ngắn thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng tiếp xúc thường xuyên có thể khiến da khô hoặc kích ứng nhẹ. Nên rửa tay sạch sau khi vẽ và cân nhắc dùng găng tay nếu da nhạy cảm.

Tổng kết

Màu acrylic có độc không phụ thuộc vào loại màu, cách dùng và người dùng là ai, không phải câu trả lời có hoặc không đơn giản. Với trẻ nhỏ, điều quan trọng nhất là chọn đúng sản phẩm có chứng nhận không độc và có người lớn giám sát trong lúc vẽ.

Nếu bạn muốn học vẽ acrylic bài bản, được hướng dẫn đúng kỹ thuật và cách sử dụng chất liệu an toàn ngay từ đầu, hãy điền form đăng ký bên dưới để đội ngũ Mỹ Thuật Bụi tư vấn khóa học phù hợp.