Claude Monet (1840 – 1926) – Người cha của hội họa ấn tượng

Claude Monet (1840 – 1926) là họa sĩ người Pháp được thế giới mệnh danh là “cha đẻ của trường phái ấn tượng.” Trong suốt 86 năm cuộc đời, ông sáng tác hơn 2.000 bức tranh, để lại cho nhân loại một kho tàng nghệ thuật mà ngay đến hôm nay vẫn chưa có ai vượt qua được về giá trị và tầm ảnh hưởng.

Câu chuyện của Monet không chỉ là câu chuyện về một thiên tài. Đó còn là hành trình của một người từng phải trồng khoai tây để trả tiền thuê nhà, từng cố tự tử vì nghèo khó, nhưng cuối cùng đã thay đổi cả lịch sử hội họa thế giới.

Thông tin cơ bản về họa sĩ Claude Monet

Tuổi thơ và con đường bước vào hội họa

Claude Monet sinh ngày 14 tháng 11 năm 1840 tại Paris trong một gia đình buôn bán thực phẩm khô. Năm 5 tuổi, gia đình chuyển về Havre, vùng Normandie ven biển, nơi khung cảnh thiên nhiên sống động đã hình thành tình yêu ánh sáng trong ông từ thuở nhỏ.

Ngay từ hồi học trung học, Monet đã có cách thể hiện sự bất mãn rất đặc biệt: ông vẽ biếm họa các thầy giáo và bán chúng với giá 10 đến 20 franc mỗi bức. Đây cũng là nguồn thu nhập đầu tiên từ nghệ thuật của ông.

Hai người thầy quan trọng nhất trong tuổi trẻ của Monet:

• Eugène Boudin (1856): Nghệ sĩ chuyên vẽ trên bãi biển Normandie, người đầu tiên dạy Monet kỹ thuật vẽ ngoài trời (plein air) và cách quan sát ánh sáng thiên nhiên
• Johan Barthold Jongkind (1862): Họa sĩ Hà Lan mà Monet coi là “người thầy đích thực,” người định hình cách ông xử lý ánh sáng và bầu không khí trong tranh biển

Năm 1862, Monet theo học nghệ thuật với Charles Gleyre ở Paris. Tại đây, ông gặp Pierre -Auguste Renoir, người sẽ cùng ông đặt nền móng cho trường phái ấn tượng và trở thành bạn tri kỷ đến cuối đời.

Sự ra đời của trường phái ấn tượng

Claude Monet là nhân vật trung tâm trong một cuộc cách mạng nghệ thuật thật sự. Để hiểu tại sao ông và các đồng nghiệp phải “nổi loạn,” cần biết bối cảnh thời đó.

Bức tường của Salon de Paris

Vào thế kỷ 19, Viện hàn lâm Mỹ thuật Pháp kiểm soát hoàn toàn thế giới nghệ thuật. Mỗi năm họ tổ chức Salon de Paris, triển lãm danh giá duy nhất giúp họa sĩ tạo tên tuổi. Muốn được triển lãm tại đây, tranh phải:

• Có chủ đề thần thoại, tôn giáo hoặc lịch sử
• Vẽ giống thật, càng chi tiết càng tốt
• Tuân theo các quy tắc kỹ thuật cứng nhắc của hàn lâm

Năm 1863, nhóm của Monet gửi tranh và bị từ chối. Chính Hoàng đế Napoléon III phải đặc cách cho phép họ mở triển lãm riêng.

Xem thêm: Hội họa thế kỷ 19 – Màu sắc và ánh sáng của Trường phái Ấn Tượng

Tháng 4 năm 1874: Khoảnh khắc lịch sử

Nhóm Monet tổ chức triển lãm độc lập đầu tiên, tự gọi là “Hiệp hội vô danh của các họa sĩ, nhà điêu khắc và thợ chạm trổ.” Monet giới thiệu bức “Impression, soleil levant” (Ấn tượng mặt trời mọc).

Nhà phê bình Louis Leroy đã chế giễu buổi triển lãm bằng bài báo mang tiêu đề “Buổi triển lãm của những họa sĩ trường phái ấn tượng,” dùng từ “ấn tượng” như một lời nhạo báng. Ông chê tranh của Monet là “cẩu thả, lòe nhòe, chưa hoàn thiện.”

Irony lớn nhất của lịch sử nghệ thuật: cái tên chế giễu đó lại trở thành tên chính thức của một trong những trường phái vĩ đại nhất thế giới.

Triết lý nghệ thuật

Tranh của Monet khác với hội họa truyền thống ở một điểm cốt lõi: ông không vẽ sự vật, ông vẽ ánh sáng đang chiếu lên sự vật.

Những nguyên tắc cơ bản trong tranh của Monet:

• Vẽ ngoài trời (plein air): Ông từ chối xưởng vẽ, ra trực tiếp thiên nhiên để nắm bắt ánh sáng tự nhiên theo thời gian thực
• Nét vẽ nhanh, có thể nhìn thấy: Những nét quệt, lượn, chấm để lộ rõ trên mặt vải, không che giấu kỹ thuật
• Không dùng màu đen: Bảng màu của Monet gồm trắng, vàng cadmium, đỏ son, xanh đậm, xanh coban và xanh lục bảo
• Vẽ series: Ông vẽ cùng một chủ đề nhiều lần ở các điều kiện ánh sáng, thời tiết, mùa khác nhau
• Loại bỏ chi tiết thừa: Trong các tác phẩm sau này, ông xóa bỏ đường chân trời, không có con người hay vật nuôi, chỉ còn ánh sáng và cảm xúc

Danh họa Paul Cézanne đã nói về ông: “Người ta không thể chỉ xem tranh của Monet bằng hai mắt vì Monet còn nhìn đời bằng một con mắt khác.”

Cuộc đời nhiều biến cố của họa sĩ Claude Monet

Những năm tháng cùng cực

Claude Monet không phải lúc nào cũng thành công. Trong những năm đầu sự nghiệp, tranh của ông không bán được, dẫn đến hàng loạt khủng hoảng:

• Phải trồng khoai tây cùng vợ để trang trải cuộc sống
• Nhiều lần bị chủ nhà đuổi vì không trả được tiền thuê
• Một số tranh bị chủ nợ tịch thu
• Từng cố tự tử bằng cách dìm mình xuống sông Seine

Bước ngoặt đến khi Monet gặp Paul Durand-Ruel, nhà kinh doanh nghệ thuật người Anh, tại London năm 1870 trong thời gian chạy loạn vì Chiến tranh Pháp – Phổ. Durand-Ruel đồng ý mua tranh của nhóm ấn tượng và mở đường đưa tranh sang thị trường Mỹ, giúp Monet và các đồng nghiệp dần thoát khỏi cảnh nghèo khó.

Mất vợ và những nỗi đau riêng

Người vợ đầu tiên, Camille Doncieux, là nàng thơ xuất hiện trong hàng chục bức tranh của Monet. Bà mất năm 1879 vì ung thư, để lại Monet và hai người con. Cái chết của bà khiến ông suy sụp và bỏ sáng tác một thời gian dài.

Năm 1892, ông kết hôn với Alice Hoschedé, người bạn của Camille đã ở bên ông trong những năm khó khăn.

Giverny: Khu vườn trở thành di sản

Từ năm 1883, Claude Monet chuyển về ngôi làng Giverny, cách Paris 70km. Ông mua lại căn nhà Le Pressoir và dành nhiều năm cải tạo khu vườn, tạo ra:

• Khu vườn hoa với hàng nghìn loại hoa theo từng mùa
• Ao hoa súng với cây cầu hình vòm kiểu Nhật Bản
• Hệ thống tưới tiêu phức tạp để duy trì cảnh quan

Khu vườn Giverny trở thành “studio lớn nhất” của ông, là nguồn cảm hứng cho hàng trăm tác phẩm cuối đời.

Cuộc chiến với bệnh tật

Từ năm 1908, Claude Monet bắt đầu bị đục thủy tinh thể, thị lực ngày càng suy giảm. Những bức tranh được thực hiện từ năm 1923 trở đi đều mang gam màu lạnh vì ông không còn nhìn được màu ấm. Dù vậy, ông không bao giờ bỏ cọ.

Ông mất ngày 5 tháng 12 năm 1926 tại Giverny vì ung thư phổi, thọ 86 tuổi. Đúng như ước nguyện, ông được chôn cất tại nghĩa trang ngôi làng nhỏ gắn bó với phần lớn cuộc đời ông.

10+ bức tranh Monet nổi tiếng và di sản nghệ thuật của Claude Monet

1. Impression, soleil levant (Ấn tượng mặt trời mọc), 1872

Đây là bức tranh của Monet nổi tiếng nhất và quan trọng nhất trong lịch sử. Tác phẩm vẽ cảnh bình minh tại cảng Le Havre với ánh sáng phản chiếu lấp lánh trên mặt nước, những vệt cọ nhòe như sương mù buổi sớm.

Một bức tranh bị chê là “cẩu thả” lại trở thành tác phẩm đặt tên cho cả một trường phái. Hiện trưng bày tại Bảo tàng Marmottan Monet, Paris. Từng bị đánh cắp năm 1985, mất 5 năm mới được tìm thấy.

2. Water Lilies (Hoa súng), loạt tranh 1897 – 1926

Bộ tranh hoa súng là di sản vĩ đại nhất của Monet, gồm gần 250 tác phẩm sáng tác trong gần 30 năm cuối đời tại ao hoa súng Giverny. Đây là thành tựu đỉnh cao của kỹ thuật ấn tượng:

• Loại bỏ hoàn toàn đường chân trời trong các tác phẩm giai đoạn sau
• Chỉ còn mặt nước, hoa, ánh sáng phản chiếu
• Tiên phong cho nghệ thuật trừu tượng thế kỷ 20

Tám tấm Water Lilies khổ lớn (tổng chiều dài hơn 100m) được Monet tặng cho nhà nước Pháp sau Thế chiến I, hiện trưng bày vĩnh viễn tại Musée de l’Orangerie, Paris.

Giá tranh hoa súng của Monet:

• Năm 2007: 36,5 triệu USD
• Năm 2018: Gần 85 triệu USD
• Năm 2021: 70 triệu USD (Le bassin aux nympheas)
• Năm 2023: 74 triệu USD (Water Lily Pond, 1917 – 1919)

3. Meules (Đống rơm), loạt tranh 1890 – 1891

Monet vẽ 25 bức về những đống rơm trên cánh đồng gần nhà ở Giverny, mỗi bức ở điều kiện ánh sáng và mùa khác nhau. Đây là ví dụ điển hình nhất cho phương pháp vẽ series của ông.

Năm 2019, bức Meules được tỷ phú người Đức Hasso Plattner mua với giá 110,7 triệu USD, lập kỷ lục tranh đắt nhất của Monet từ trước đến nay.

4. Rouen Cathedral Series (Nhà thờ Rouen), 1892 – 1894

Monet vẽ 20 bức về mặt tiền Nhà thờ Rouen ở các thời điểm khác nhau trong ngày, từ bình minh đến hoàng hôn. Loạt tranh này là minh chứng rõ nhất cho triết lý vẽ ánh sáng thay vì vẽ kiến trúc.

5. Madame Monet in a Japanese Kimono (Quý bà Monet trong bộ kimono), 1875

Bức tranh vẽ người vợ đầu Camille trong trang phục kimono Nhật Bản phản ánh ảnh hưởng của nghệ thuật Nhật Bản (Japonisme) lên Monet và thế hệ họa sĩ ấn tượng.

6. Woman with a Parasol (Người phụ nữ cầm ô), 1875

Tranh của Monet về người vợ và con trai đứng trong gió ngoài trời. Bức tranh nắm bắt hoàn hảo khoảnh khắc thoáng qua với ánh sáng chói chang và gió.

7. Le Pont Japonais (Cây cầu Nhật Bản), loạt tranh 1896 – 1926

Chiếc cầu hình vòm bắc qua ao hoa súng tại Giverny trở thành biểu tượng gắn liền với Claude Monet. Ông vẽ cây cầu này hàng chục lần qua nhiều thập kỷ, với phong cách ngày càng trừu tượng hơn khi thị lực suy giảm.

Một số tác phẩm khác của Claude Monet

Tại sao tranh của Monet lại đắt đến vậy?

Tranh của Monet thuộc nhóm đắt giá nhất thế giới vì nhiều lý do cộng hưởng:

• Số lượng giới hạn: Ông sáng tác khoảng 2.000 bức trong cả cuộc đời, phần lớn đã vào bảo tàng, số lượng lưu hành trên thị trường rất ít
• Tính lịch sử: Mỗi bức tranh của Monet là tài liệu nghệ thuật của một thời đại
• Chất lượng không đều: Các bức thuộc loạt series đỉnh cao (Hoa súng, Đống rơm, Nhà thờ Rouen) cực kỳ hiếm xuất hiện trên thị trường
• Nhu cầu toàn cầu: Monet được yêu thích trên khắp thế giới, từ châu Âu đến Mỹ, Nhật Bản, Trung Đông

Ảnh hưởng của Claude Monet đến hội họa thế giới

Claude Monet không chỉ tạo ra một phong cách mới. Ông đã thay đổi cách con người nhìn nhận nghệ thuật và thiên nhiên.

Những di sản quan trọng nhất của ông:

• Mở đường cho nghệ thuật trừu tượng thế kỷ 20 thông qua loạt tranh hoa súng giai đoạn cuối đời
• Phổ biến kỹ thuật vẽ ngoài trời (plein air) như một phương pháp chính thức
• Chứng minh rằng một nghệ sĩ có thể thành công mà không cần sự chấp thuận của hàn lâm
• Truyền cảm hứng trực tiếp cho các thế hệ họa sĩ trừu tượng, từ Mark Rothko đến Abstract Expressionism

Ngày nay, khu vườn của Monet tại Giverny là một trong những điểm đến nghệ thuật được tham quan nhiều nhất nước Pháp, thu hút hơn nửa triệu du khách mỗi năm.

Xem thêm: Các trường phái hội họa trên thế giới

Lời kết

Claude Monet là bằng chứng rõ nhất rằng nghệ thuật đích thực không cần được hàn lâm chứng nhận. Ông bị từ chối, bị chế giễu, bị nghèo khó vây bủa nhưng không một lần thỏa hiệp với ánh sáng mà ông nhìn thấy trên mặt nước Giverny.

Tranh của Monet không vẽ cảnh vật, ông vẽ khoảnh khắc. Và chính vì thế, hơn một thế kỷ sau khi ông ra đi, người ta vẫn sẵn sàng trả hàng chục triệu đô để sở hữu một khoảnh khắc như vậy.

Nếu bạn muốn khám phá thêm về lịch sử mỹ thuật thế giới và các kỹ thuật hội họa từ trường phái ấn tượng đến hiện đại, hãy theo dõi các bài viết tiếp theo từ Mỹ Thuật Bụi.

Câu hỏi thường gặp

Họa sĩ Claude Monet là ai?

Claude Monet (1840 – 1926) là họa sĩ người Pháp, người sáng lập trường phái Ấn tượng và là một trong những danh họa có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử hội họa phương Tây. Ông sinh tại Paris, sống và sáng tác phần lớn cuộc đời tại Giverny, để lại hơn 2.000 tác phẩm. Điểm khác biệt của Monet so với các họa sĩ cùng thời là ông không vẽ vật thể theo lối hàn lâm truyền thống mà tập trung ghi lại ánh sáng và cảm xúc thoáng qua trong từng khoảnh khắc.

Monet theo trường phái gì?