Những tác phẩm hội họa mang giá trị lịch sử to lớn của Việt Nam

Suốt thời kỳ dừng nước và giữa nước, nước ta đã trải qua muôn vàn giai đoạn thăng trầm trong lịch sử. Chính trong lời nhạc của mình, Trịnh Công Sơn đã viết:

“Một ngàn năm nô lệ giặc tàu
một trăm năm đô hộ giặc tây
hai mươi năm nội chiến từng ngày
gia tài của mẹ, để lại cho con
gia tài của mẹ, là nước Việt buồn”

Chiến tranh đi qua để lại vết thương khó lành cho mảnh đất quê hương nhưng cũng đồng thời khắc sâu trong tim bào thế hệ những chiến công đáng tự hào của dân. Mỹ Thuật Bụi sẽ cùng bạn hoài niệm về thời kỳ lịch sử dân tộc được gửi gấm trong các tác phẩm hội họa.

Bác Hồ tại căn cứ quân sự Việt Bắc năm 1941

Sau hơn 30 năm bôn ba đất khách quê người, vào tháng 2 năm 1941, Bác Hồ đã quay về Việt Nam trực tiếp lãnh đạo cuộc cách mạng Việt Nam. Bác đã chọn Pác Bó, Cao Bằng làm căn cứ quân sự. Lúc bấy giờ, điệu kiện sống của cán bộ chiến sĩ nói chung và Bác Hồ nói riêng vô cùng khó khăn và thiếu thốn, nhưng không vì thế mà người nản chí.

Bác Hồ đã luôn giữ vững tinh thần lạc quan và niềm tin bất diệt vào chiến thắng của dân tộc. Bác đã truyền lửa cho các bán bộ chiến sĩ vững lòng chiến đấu vượt qua khó khăn. Cảm mến trước tình cảm đẹp đẽ đó, các họa sĩ đã đưa hình ảnh Bác ở Pác bó vào trong tranh của mình.

Hai tác phẩm tiêu biểu ghi lại giai đoạn này:

• “Bác Hồ” của họa sĩ Phạm Văn Đôn: Khắc họa Bác trong không gian giản dị của căn cứ kháng chiến, toát lên sự bình thản và ý chí vững chắc.
• “Bác Hồ ở Pác Bó” của họa sĩ Mai Văn Hiền: Tái hiện khung cảnh núi rừng Cao Bằng với hình tượng Bác gần gũi, thân thuộc giữa thiên nhiên hoang sơ.

Về sau, họa sĩ Dương Bích Liên, người được cử lên chiến khu Việt Bắc vẽ Bác từ năm 1952, đã hoàn thành bức sơn mài “Bác Hồ ở Chiến Khu Việt Bắc” vào năm 1980. Tranh vẽ Bác trong áo nâu túi vải, bình thản chuẩn bị dắt ngựa qua suối lũ. Núi rừng xao động mà con người ung dung tự tại. Bức tranh hiện trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Tác phẩm “Bác Hồ” của họa sĩ Phạm Văn Đôn

Bức tranh “Bác Hồ ở Pác Bó”- Tác giả: Mai Văn Hiền

Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ 1963

Đây là một trong những tác phẩm sơn mài quan trọng nhất của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20, được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Họa sĩ Nguyễn Sáng (1923 – 1988) khắc họa khoảnh khắc kết nạp Đảng ngay tại chiến trường Điện Biên Phủ bằng lối hình họa giản lược nhưng chắc khỏe. Màu sắc sử dụng hệ màu sơn ta truyền thống gồm đỏ son, vàng, bạc, kết hợp thêm lam và lục, đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử tranh sơn mài Việt Nam.

Bức tranh không chỉ là tác phẩm nghệ thuật. Nó là tư liệu lịch sử trực tiếp về tinh thần hào hùng của những con người đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Tranh sơn mài “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” của Họa sĩ Nguyễn Sáng

Cuộc tiến công chiến lược năm 1972

Họa sĩ Lê Quốc Lộc (1918 – 1987) nổi tiếng về sáng tác tranh sơn mài và chủ đề chiến tranh cách mạng. Tác phẩm “Qua Dốc Miếu” được họa sĩ Lê Quốc Lộc sáng tác năm 1974 trên chất liệu sơn mài – một năm sau chuyến đi thực tế của ông tại chiến trường Quảng Trị.

Bức tranh tái hiện khung cảnh đội quân chủ lực của ta đang hành quân vượt qua cứ điểm Dốc Miếu, tiến lên phía trước, hướng tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Họa sĩ lựa chọn bố cục hình chữ nhật ngang và dài, một bố cục tương đối mới tại thời điểm đó và ngay cả hiện tại, nhưng có tỉ lệ phù hợp để vẽ một bức tranh toàn cảnh.

Tranh sơn mài “Qua Miếu Dốc”

Cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam

Họa sĩ Huỳnh Văn Gấm (1922 – 1987) là một trong những “cánh chim đầu đàn” phát triển nền mỹ thuật Việt Nam. Ông hoàn thành tác phẩm “Trái tim và nòng súng” năm 1963. Bức tranh sơn mài “Trái tim và nòng súng” là một tác phẩm tiêu biểu của ông về đề tài chiến tranh cách mạng, phản ánh sống động cuộc đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang của phụ nữ Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Bức tranh tái hiện đoàn người biểu tình, đa phần là phụ nữ Nam Bộ trong trang phục áo bà ba, khăn rằn, nón lá, đang đấu tranh với lực lượng vũ trang của địch. Từ đó thể hiện được ý chí kiên cường dũng cảm của những người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến, họ gang dạ và mạnh mẽ đứng lên đấu tranh để đánh đuổi quân thù.

“Trái tim và nòng súng” đã đem lại cho Huỳnh Văn Gấm Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học, Nghệ thuật năm 1990.

Ngày giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước 30/4/1975

Khoảnh khắc lịch sử thiên liêng nhất của dân tộc đã đến vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi đoàn quân xe tăng của ta tiến vào dinh độc lập và lá cờ Việt Nam đã chính thức tung bay trên trên bầu trời hòa bình, đã khiến hàng ngàn con tim người Việt xúc động vui mừng khôn xiết. Họ ùa ra đường, reo hò và phất cao lá cờ Việt Nam lá đỏ sao vàng.

Năm bắt được phút giây lịch sử hào hùng ấy, các họa sĩ đồng thời cũng là những chiến sĩ đã họa lại niềm vui thắng lợi to lớn của dân tộc ta trong ngày độc lập.

Một phần bức tranh “Nắng tháng năm” của họa sĩ Quách Phong

“Nắng xuân 1975” là tác phẩm sơn dầu của họa sĩ Quang Thọ

Những Bảo vật quốc gia hội họa Việt Nam

Không thể nói đến tranh lịch sử Việt Nam mà không nhắc đến những kiệt tác được Nhà nước công nhận là Bảo vật quốc gia, những tác phẩm không được phép mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Tại sao hội họa Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 lại đặc biệt?

Đây là giai đoạn giao thoa duy nhất trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam: Các họa sĩ được đào tạo theo kỹ thuật phương Tây tại Trường Mỹ thuật Đông Dương (thành lập 1924) nhưng lại đứng giữa cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc. Kết quả là những tác phẩm mang phong cách tạo hình phương Tây nhưng tâm hồn và nội dung hoàn toàn Việt Nam, một sự kết hợp không thể tái tạo ở bất kỳ thời đại nào khác.

Những họa sĩ thế hệ này, gồm Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, vừa là nghệ sĩ vừa là chiến sĩ. Nhiều người trong số họ vẽ tranh ngay tại chiến trường, dưới làn đạn, trên chất liệu dã chiến. Đó là lý do mỗi nét cọ trong những bức tranh thời kỳ này đều có sức nặng lịch sử riêng.

Lời kết

Những bức tranh trong bài không chỉ là sản phẩm của tài năng nghệ thuật mà còn là chứng nhân lịch sử. Mỗi nét cọ của Lê Quốc Lộc tại Dốc Miếu, mỗi mảng màu đỏ son của Nguyễn Sáng tại Điện Biên Phủ, hay ánh nắng tháng Năm của Quách Phong đều chứa đựng một khoảnh khắc thực sự đã xảy ra và đang được giữ lại cho muôn đời sau.

Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về ngôn ngữ hội họa, cách đọc tranh, cách cảm nhận kỹ thuật và bố cục, Mỹ Thuật Bụi có các lớp học vẽ dành cho người lớn và trẻ em với lộ trình bài bản, giúp bạn không chỉ biết vẽ mà còn biết nhìn và cảm tranh theo cách hoàn toàn khác.

Xem chi tiết các khóa học tại Mỹ Thuật Bụi với hơn 19 cơ sở tại TP.HCM và Hà Nội, lịch học linh hoạt phù hợp người đi làm.

Xem thêm